„NHỮNG KỶ NIỆM TƯỞNG TƯỢNG“ – Chương trình văn học & âm nhạc chiều chủ nhật 22.04.2018 tại Berlin với nhà thơ Trương Đăng Dung và nhạc sỹ Đặng Ngọc Long

Advertisements

„Những kỷ niệm tưởng tượng“

Trương Đăng Dung-Ich sehe kein Dahinfließen der Zeit-22.4.2018

Nhà thơ Trương Đăng Dungđọc từ tập thơ „Những kỷ niệm tưởng tượng“ (Giải thưởng Hội nhà văn Hà Nội 2011) và nói chuyện về thơ hiện đại với phần tham gia biểu diễn nhạc Guitar cổ điển của GS. Nhạc sỹ Đặng Ngọc Long

Thời gian: Chủ nhật, 22.04.2018, 16.30 – 18.00 h
Địa điểm:  Sewanstrasse 43, 10319 Berlin-Lichtenberg, Tầng 3
Vereinigung der Vietnamesen in Berlin & Brandenburg e.V.
Dẫn chương trinh: TS. Văn học Trương Hồng Quang

Nhân dịp nhà xuất bản „Europa“, NXB văn học hàng đầu của Hungary, ra mắt bản song ngữ Việt-Hung tập thơ “Những kỷ niệm tưởng tượng” của nhà thơ Trương Đăng Dung trong khuôn khổ Liên hoan sách quốc tế tại Budapest năm nay, theo lời mời của Hội người Việt Nam tại Berlin & Brandenburg, tác giả sẽ có buổi đọc thơ và giao lưu về thơ vào ngày chủ nhật, 22.4.2018, từ 16.30 – 18.00 h tại Trụ sở Hội ở Sewanstrasse 43, 10319 Berlin-Lichtenberg. Nhà thơ Trương Đăng Dung  đồng thời cũng là một lý thuyết gia văn học hàng đầu của Việt Nam và là GS. TS. tại Viện Văn học, Viện hàn lâm Khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam.

 

 

Isabelle Müller, Gốc rễ Việt Nam của tôi cho tôi ý thức rằng mình có một quê hương

_DSC1028

Diễn từ của nhà văn Isabelle Müller tại cuộc họp báo ra mắt bản dịch tiếng Việt tác phẩm „Loan – Từ cuộc đời của một con chim Phượng Hoàng“ tại Nhà xuất bản TRẺ, Thành phố Hồ Chí Minh, 07.03.2018 (đầu đề của biên tập)

Tôi viết cuốn sách „Loan – Từ cuộc đời của một con chim Phượng Hoàng“, bởi câu chuyện của mẹ tôi, khởi đầu cách đây 88 năm, vẫn còn nóng bỏng tính thời sự và hàm chứa nhiều bài học thông thái về cuộc sống. Đây là một di sản của gia đình, một kho báu mà các con tôi và thế giới cần được chia sẻ. Cuốn sách này cũng có một ý nghĩa tượng trưng. Mẹ tôi xuất thân từ miền Bắc Việt Nam. Tổ tiên của tôi thuộc về các sắc tộc thiểu số. Bà tôi thuộc sắc tộc „Lào“ và ông tôi thuộc sắc tộc „Mọi“. 90% tất cả các dân tộc thiểu số Việt Nam sống ở miền Bắc. Tôi coi việc bảo tồn văn hóa và bản sắc của các dân tộc ít người ở miền Bắc Việt Nam là một nghĩa vụ của mình.  Các dân tộc thiểu số có một ý nghĩa đặc biệt. Đây là một ngọn nguồn quý giá, thực sự làm giàu có cho nền văn hóa Việt Nam. Bằng cách viết lại câu chuyện của mẹ và Nhà xuất bản TRẺ xuất bản cuốn sách tại Việt Nam, tôi đã có thể đưa mẹ mình trở về quê hương, về lại nhà của bà.

Tôi sẽ làm gì với nhuận bút có được từ cuốn sách? Tôi sẽ hiến tặng 100% nhuận bút có được từ cuốn sách cho Quỹ LOAN do tôi thành lập, nhằm tài trợ cho các dự án từ thiện dành cho những trẻ em nghèo khó nhất ở Việt Nam. Độc giả sẽ làm được một điều có ích khi mua mỗi cuốn sách „Loan – Từ cuộc đời của một con chim Phượng Hoàng“. Bên cạnh đó Nhà xuất bản TRẺ cũng sẽ đóng góp cho Quỹ LOAN 2% số tiền bán từng cuốn sách. Chính vì vậy tôi kêu gọi bạn đọc hãy mua và giới thiệu cho cuốn sách, và cũng có thể quyên góp cho Quỹ LOAN tùy theo khả năng của mình. Tôi xin nhấn mạnh rằng:  Mỗi một đồng xu quyên góp đều sẽ được đầu tư 100% cho các dự án của Quỹ, bởi gia đình tôi và tôi trang trải mọi chi phí hành chính bằng nguồn tiền riêng của mình.

Sự gắn kết của tôi với Việt Nam có nguồn gốc ở dòng máu lai của tôi. Gốc rễ của một con người tiềm tàng trong dòng máu của người đó. Gốc rễ Việt Nam của tôi cho tôi ý thức rằng mình có một quê hương. Tôi thành lập Quỹ LOAN trước hết là để thực hiện một tâm nguyện của mẹ tôi. Bà muốn tri ân quê hương yêu dấu của mình, góp phần cải thiện hoàn cảnh của những trẻ em nghèo khó nhất thông qua giáo dục.

Quỹ LOAN đã làm được những gì cho đến nay? Từ khi thành lập vào tháng năm 2016, cho tới nay Quỹ LOAN đã hoàn thành 7 dự án tại hai tỉnh vùng núi nghèo nhất, Hà Giang và Cao Bằng, bao gồm việc xây dựng các phòng ngủ cho học sinh, trường tiểu học và mẫu giáo, trang bị quần áo ấm, chăn, nệm v.v. Hiện nay Quỹ LOAN đang thực hiện 5 dự án xây dựng tiếp theo ở tỉnh Hà Giang: Xây trường học, trường mẫu giáo, bếp ăn, phòng giáo viên, xây dựng và trang bị một thư viện.

Có ba vị trí trong cuốn sách mang ý nghĩa đặc biệt đối với tôi mà tôi xin phép được chia sẻ:

– „Một con gà bằng vàng“: Trước đây 80 năm mẹ tôi đã „mua“ học vấn bằng việc ăn cắp một con gà. Vào thời đó, là một cô gái, mẹ tôi không được phép đi học. Chủ tịch Hồ Chí Minh sau này đã thay đổi điều đó bằng cách ban hành chính sách phổ cập giáo dục bắt buộc cho tất cả trẻ em ở độ tuổi đi học, kể cả trai và gái.

–  “Một ly cà phê và một kiếp người“: Lúc còn là một thiếu nữ, mẹ tôi làm giúp việc tại một gia đình giàu có. Khi những trận giao tranh đầu tiên giữa người Pháp và người Việt diễn ra, lúc hai bên đang bắn nhau dữ dội, ông chủ sai mẹ tôi đi pha một ly cà phê mang đến cho ông, trong lúc ông đang trốn sau một tấm nệm để tránh đạn. Nhưng trớ trêu thay ông đã bị trúng đạn chết ở chỗ ẩn nấp, trong khi mẹ tôi đã mang ly cà phê đi qua làn mưa đạn một cách an toàn. Điều này cho thấy số phận của một con người vốn đã được định sẵn.

– „Cô Bè“: Lúc này Hải Phòng đang bị Pháp ném bom và cuộc chiến tranh Đông Dương đã bắt đầu. Mẹ tôi đi gánh nước thuê cho một gia đình ở tầng 4 và từ đó mẹ rơi xuống đất, bị gãy hết xương. Bà trở thành một người tàn phế và phải học nói và học đi lại từ đầu. Nhờ có một người phụ nữ nhân hậu, cô Bè, bà đã vực dậy được. Tuy nhiên mẹ phải chịu nhiều đau đớn và không còn muốn sống tiếp. Lúc đó, mẹ hỏi cô Bè tại sao bà không được phép chết. Và cô đã trả lời mẹ: „Em phải tiếp tục sống để một ngày nào đó có thể kể lại cho thế giới câu chuyện về cuộc đời mình“.

Tôi tin tưởng vào mối cơ duyên của định mệnh: Ngày 07. Tháng ba 2018, ngày đang diễn ra cuộc họp báo của chúng ta hôm nay, cũng chính là ngày mất lần thứ 15 của mẹ tôi.

Cuối cùng, tự trái tim mình và thay mặt cả gia đình tôi, tôi xin bày tỏ lòng cám ơn đến Nhà xuất bản TRẺ và nguyên Phó Chủ tịch Nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bà Trương Mỹ Hoa, về công lao đóng góp của tất cả các quý vị, đặng để linh hồn của mẹ tôi được hồi hương về tổ quốc yêu quý của bà.

Bản dịch tiếng Việt: Trương Hồng Quang

_DSC1518

(Ảnh của Corinna Buchholz)

Press Review 1:

https://giaitri.vnexpress.net/…/tac-gia-phap-ke-su-tai…

https://thanhnien.vn/…/loan-tu-cuoc-doi-cua-mot-con…

https://tuoitre.vn/loan-tu-cuoc-doi-cua-mot-con-chim…

https://doanhnhansaigon.vn/…/loan-cuoc-doi-cua-mot-con…

Press Review 2:

http://www.giaoduc.edu.vn/ra-mat-sach-loan-tu-cuoc-doi…

https://thanhuytphcm.vn/…/tai-lieu-tuyen-truyen-ve-binh…

http://cand.com.vn/…/Loan-cuoc-vuot-thoat-dinh-kien…/

http://vietnamnews.vn/…/vietnamese-german-writers-best…

https://laodong.vn/…/nha-van-isabeller-muller-goc-re…

Press Review 3:

https://m.baomoi.com/loan-tu-cuoc-doi-cua…/c/25184908.epi

http://www.xaluan.com/modules.php?name=News&file=marticle…

http://diemtinngay.com/…/mot-nguoi-phu-nu-da-mo-ra-canh…

Isabelle Müller, Meine vietnamesischen Wurzeln geben mir ein Gefühl von Heimat

_DSC1319

(Foto: Corinna Buchholz)

Rede der Autorin Isabelle Müller in der Pressekonferenz zur Erscheinung der Vietnamesischen Ausgabe des Buches „Loan – Aus dem Leben eines Phönix“ beim Verlag TRE, Ho Chi Minh Stadt, 07.03.2018 (Überschrift der Redaktion)

Ich habe das Buch „Loan – Aus dem Leben eines Phönix“ geschrieben, weil die Geschichte meiner Mutter, die vor 88 Jahren begann, immer noch sehr aktuell ist und viele Lebensweisheiten enthält. Es ist ein Familienerbe, ein Schatz, an dem meine Kinder und die Welt teilhaben sollen. Es hat auch eine symbolische Bedeutung. Meine Mutter stammte aus Nordvietnam. Meine Vorfahren gehörten ethnischen Minderheiten an. Meine Großmutter gehörte der Minderheit der „Lào“ und mein Großvater gehörte der Minderheit der  „Mọi“ an. 90% aller vietnamesischen Minderheiten leben in Nordvietnam. Ich sehe es deshalb als meine Pflicht an, die Kultur und die Identität der nordvietnamesischen Minderheiten zu beschützen und am Leben zu erhalten. Minderheiten sind etwas Besonderes. Sie sind wertvoll und eine wahre Bereicherung der vietnamesischen Kultur. Indem ich die Geschichte meiner Mutter aufschrieb und der TRE Verlag sie in Vietnam veröffentlichte, brachte ich meine Mutter zurück nach Hause, da, wo sie hingehört.

Was mache ich mit den Tantiemen des Buches? Ich spende sie zu 100% an meine gegründete LOAN Stiftung, um karitative Projekte für die ärmsten Kinder Vietnams zu realisieren. Nicht nur die Leserschaft tut bei jedem Kauf vom Buch „Loan – Aus dem Leben eines Phönix“ etwas Gutes. Auch der TRE Verlag spendet zusätzlich an die LOAN Stiftung  2% bei jedem Buchverkauf. Deshalb appelliere ich auch an die Leserschaft, das Buch zu kaufen und weiter zu empfehlen, und auch an die LOAN Stiftung zu spenden. Ich betone, dass jeder Cent, der gespendet wird, auch zu 100% in die Projekte der LOAN Stiftung fließt, weil meine Familie und ich alle anderen Verwaltungskosten privat bezahlen.

Meine Verbundenheit mit Vietnam liegt an meinem gemischten Blut. Im Blut liegen die Wurzeln eines Menschen. Meine vietnamesischen Wurzeln geben mir ein Gefühl von Heimat. Ich habe die LOAN Stiftung gegründet, zuerst um den Wunsch meiner Mutter zu erfüllen. Sie wollte ihrer geliebten Heimat etwas zurückgeben und die Situation von den ärmsten Kindern Vietnams verbessern durch Bildung.

Was hat die LOAN Stiftung bisher erreicht? Die LOAN Stiftung hat seit ihrer Gründung im Mai 2016 bisher 7 Projekte erfolgreich abgeschlossen in den ärmsten Provinzen Nordvietnams, Ha Giang und Cao Bang: Wir haben Schlafräume, Grundschulen und Kindergärten gebaut, Kinder ausgestattet mit warmer Kleidung, Decken und Matratzen usw. Die LOAN Stiftung realisiert gerade 5 weitere bauliche Projekte in der Provinz Ha Giang: Bau von Schulen und Kindergärten mit Küchen und Lehrerzimmer, Bau einer Bücherei mit Einrichtung.

Folgende 3 Stellen im Buch „Loan – Aus dem Leben eines Phönix“ möchte ich besonders empfehlen, denn sie liegen mir sehr am Herzen:

– „Ein Huhn aus Gold“: Meine Mutter „kaufte“ sich vor 80 Jahren mit dem Diebstahl eines Huhnes Bildung. Zur damaligen Zeit durfte sie als Mädchen keine Schule besuchen. Präsident Ho Chi Minh hat dies geändert, indem er die Schulpflicht für alle (Mädchen und Jungen) im Land einführte.

– „Ein Kaffee und ein Leben“: Meine Mutter arbeitete als junges Mädchen als Dienstmädchen bei einer wohlbetuchten Familie. Als die ersten Kämpfe zwischen Franzosen und Vietnamesen begannen, musste sie, während draußen geschossen wurde, eine Tasse Kaffee ihrem Herrn bringen, der sich hinter einer Matratze versteckte, um nicht von einer Kugel getroffen zu werden. Er wurde hinter der Matratze erschossen und starb, während meine Mutter im Kugelhagel ihre Tasse Kaffee erfolgreich brachte. Dies bedeutet, dass das Schicksal eines Menschen schon vorbestimmt ist.

– „Fräulein Bè“: Hai Phong war gerade von den Franzosen bombardiert worden und der Indochina Krieg begann. Meine Mutter stürzte vom 4. Stock eines Gebäudes herunter und brach sich alle Knochen, als sie Wasser liefern wollte. Sie war ein Krüppel und musste sprechen und laufen wieder lernen. Dank einer gütigen Frau namens „Fräulein Bè“ schaffte sie das. Mutter litt aber Qualen und wollte sterben. Sie fragte Fräulein Bè, warum sie nicht sterben durfte. Und Fräulein Bè sagte ihr: „Weil Du deine Geschichte eines Tages der Welt erzählen sollst“.

Ich glaube an göttliche Fügung: der 07. März 2018 ist auf den Tag genau der 15. Todestag meiner Mutter.

Und zuletzt danke ich vom ganzen Herzen, auch im Namen meiner Familie, dem TRE Verlag und vor allem der Vize-Staatspräsidentin a.D. der Sozialistischen Republik Vietnam, Frau Truong My Hoa, die dazu beigetragen haben, die Seele meiner Mutter in ihr geliebtes Heimatland zurückzubringen.

 

Press Review 1:

https://giaitri.vnexpress.net/…/tac-gia-phap-ke-su-tai…

https://thanhnien.vn/…/loan-tu-cuoc-doi-cua-mot-con…

https://tuoitre.vn/loan-tu-cuoc-doi-cua-mot-con-chim…

https://doanhnhansaigon.vn/…/loan-cuoc-doi-cua-mot-con…

Press Review 2:

http://www.giaoduc.edu.vn/ra-mat-sach-loan-tu-cuoc-doi…

https://thanhuytphcm.vn/…/tai-lieu-tuyen-truyen-ve-binh…

http://cand.com.vn/…/Loan-cuoc-vuot-thoat-dinh-kien…/

http://vietnamnews.vn/…/vietnamese-german-writers-best…

https://laodong.vn/…/nha-van-isabeller-muller-goc-re…

Press Review 3:

https://m.baomoi.com/loan-tu-cuoc-doi-cua…/c/25184908.epi

http://www.xaluan.com/modules.php?name=News&file=marticle…

http://diemtinngay.com/…/mot-nguoi-phu-nu-da-mo-ra-canh…

 

Chuyện dọc đường

Có bao chuyện vụn vặt trải qua dọc đường, nếu không ghi lại ngay sẽ rơi tõm vào quên lãng. Như mẩu chuyện tôi chứng kiến sáng nay trên chuyến tàu nhanh nội đô S5 chạy từ phía Đông sang phía Tây thành phố. Một gã trai trẻ say xỉn bước lên toa và lảo đảo đi đi lại lại ngay phía trước mặt chúng tôi. Lúc đó tôi vừa tìm được chỗ ngồi, trên một chiếc ghế băng dài chạy dọc toa, giữa một cô gái người Âu và một người đàn ông châu Á trẻ. Gã trai mấy lần chực ngã, lần đầu chúi vào người đàn ông châu Á trẻ phía bên trái tôi, lần thứ hai vào chính tôi, và mỗi lần như vậy cả người hành khách châu Á (mà tôi đoán là một đồng hương cũng đang trên đường đi làm) lẫn tôi đều phải dùng cánh tay để đỡ lại. Không chỉ say xỉn, mà cả vẻ mặt, hành trang nhếch nhác, bẩn thỉu của gã còn cho thấy rõ đây là một người vô gia cư. Ai đi lại nhiều trên các tuyến tàu công cộng ở Berlin đều thường xuyên bắt gặp những số phận tương tự. Có một lần tôi lên tàu vào giờ cao điểm và phát hiện thấy một khoang còn trống, mừng quá định vào lấy chỗ thì bỗng khựng lại bởi một thứ mùi khắm lặm khủng khiếp bốc thẳng vào mũi, chỉ kịp mục kích thoáng qua một thân thể rách rưới nằm sõng soãi trên cả chiếc ghế băng là đã phải quay đầu rút lui, để sau đó đi hết từ cuối toa tới đầu toa vẫn chưa dứt được mùi hôi thối.

Gã trẻ sáng nay chưa đến nông nỗi này, nhưng cơ thể rõ ràng cũng đã bốc mùi không hề dễ chịu. Sau khi chúi mình vào người đàn ông châu Á trẻ và tôi và đều bị gạt ra, giờ đây gã dường như có ý ngã xuống hướng cô gái ngồi phía bên phải tôi. Tôi còn kịp thấy đôi mắt xanh của cô mở to (tôi không dám chắc, nhưng mường tượng trong khi viết những dòng này đó phải là một đôi mắt xanh…), không hẳn là sợ hãi, nhưng đầy vẻ cảnh giác và căng thẳng. Bất ngờ gã trai đổ gục xuống, nhưng không phải là vào cô gái, mà vào người đàn ông châu Á trẻ. Chưa kịp định thần thì tôi thấy thấy gã trai đã bị tung bổng lên rồi rơi phịch, đầu đập bốp vào nền toa tàu. Hình như gã nằm bất động mất mấy giây. Tôi không kịp nhận biết người đàn ông trẻ châu Á đã làm gì, nhưng tất nhiên cú ngã trời giáng của gã xỉn vô gia cư là kết quả của một đòn đánh ngoạn mục từ vị hành khách ngồi ngay bên trái tôi này.

Như đã nói, dường như gã trai bị choáng đi mất mấy tích tắc, nhưng ngay đó gã đã lại lảo đảo tìm cách đứng dậy. Một hành khách ngồi ở hàng ghế đối diện, một người Đức ở độ tuổi trung niên có dáng vẻ công chức, lên tiếng hàm ý trấn tĩnh và khuyên gã trai hãy ngồi lại xuống sàn tàu. Lúc đó, mặc dù phải hơn một ga nữa mới tới bến cần xuống, tôi đã đứng dậy và đi ra hướng cửa. Khi đi ngang qua, tôi mới kịp quan sát vẻ mặt của người đàn ông châu Á trẻ. Anh ta vẫn ngồi yên, mắt điềm tĩnh tập trung vào màn hình chiếc Smartphone cầm trên tay. Trước đó, khi ngồi xuống bên cạnh anh, như đã nói, tôi có cảm giác đây là một người đồng hương. Nhưng lúc này, khi có dịp nhìn kỹ hơn, thì dường như không phải vậy, đó là một gương mặt hoàn toàn xa lạ, có thể là một người Hàn, người Trung Quốc hay từ một quốc gia nào khác vùng Viễn Đông.

Cô gái người Âu giờ đây cũng đã hết vẻ căng thẳng và lại cúi xuống màn hình điện thoại của mình. Không một ai, kể cả vị hành khách đã tỏ lòng trắc ẩn với gã trai bị đốn ngã trước đó, lên tiếng về cú ra tay, hay cũng có thể là cú ra chân của người đàn ông châu Á trẻ. Và gã trai say xỉn vô gia cư, bất chấp lời khuyên răn (mà chắc hẳn gã chẳng hề nghe, mà có nghe được thì cũng chẳng hiểu), lại đã nhổm dậy và tiếp tục chân nam đá chân xiêu đi lại trong toa. Và bây giờ tôi mới nghe giọng nói của y, một người Đức chính cống, mặc dù y đã say đến líu lưỡi. Y đi đến sát đến cửa toa, lúc bây giờ chửi rủa không ngớt và rất to tiếng, chân đạp tứ tung vào cánh cửa sắt, cho đến khi có một hành khách Đức đứng tuổi khác ở cạnh nghiêm khắc lên giọng cảnh cáo. Sau đó thì tàu dừng, và tôi nhận ra đó cũng là sân ga mà mình cần phải xuống.

Franz Kafka, Die Vorüberlaufenden/ Những kẻ chạy qua

IMG_0870

Die Vorüberlaufenden

Wenn man in der Nacht durch eine Gasse spazierengeht, und ein Mann, von weitem schon sichtbar — denn die Gasse vor uns steigt an und es ist Vollmond -, uns entgegenläuft, so werden wir ihn nicht aufpacken, selbst wenn er schwach und zerlumpt ist, selbst wenn jemand hinter ihm läuft und schreit, sondern wir werden ihn weiterlaufen lassen.

Denn es ist Nacht, und wir können nicht dafür, daß die Gasse im Vollmond vor uns aufsteigt, und überdies, vielleicht haben diese zwei die Hetze zu ihrer Unterhaltung veranstaltet, vielleicht verfolgen beide einen dritten, vielleicht wird der erste unschuldig verfolgt, vielleicht will der zweite morden, und wir würden Mitschuldige des Mordes, vielleicht wissen die zwei nichts voneinander, und es läuft nur jeder auf eigene Verantwortung in sein Bett, vielleicht sind es Nachtwandler, vielleicht hat der erste Waffen.

Und endlich, dürfen wir nicht müde sein, haben wir nicht so viel Wein getrunken? Wir sind froh, daß wir auch den zweiten nicht mehr sehn.

Những kẻ chạy qua

Nếu trong đêm khuya ta đi dạo qua một ngõ hẻm và có một người đàn ông chạy ngược hướng, từ xa ta đã thấy rõ y – bởi ngõ hẻm trước mặt là một con dốc và trăng rằm đang toả sáng – thì ta sẽ không tóm lấy người này, cho dù y yếu ớt và rách rưới, cho dù có ai đó đang đuổi theo y và la hét, mà ta sẽ để cho người này chạy tiếp.

Bởi bấy giờ là lúc đêm khuya, và ta nào đâu có liên can gì tới việc ngõ hẻm đang dâng cao trong ánh trăng rằm trước mặt, và ngoài ra, biết đâu hai kẻ đó chỉ làm một cuộc rượt chơi, biết đâu cả hai đang đuổi theo một người thứ ba, biết đâu kẻ thứ nhất đang bị truy đuổi một cách vô tội, biết đâu kẻ thứ hai đang có ý định giết người, và như vậy ta sẽ trở thành đồng loã của một vụ sát nhân, biết đâu cả hai chẳng hay biết gì về nhau, và mỗi người đều vô tình chỉ muốn trở về giường của mình, biết đâu đấy chỉ là những kẻ mộng du, biết đâu kẻ thứ nhất đang cầm theo vũ khí.

Và rốt cuộc, liệu chính ta đã không trở nên mệt mỏi, liệu ta đã chẳng uống rượu vang quá chén? Và, ta thở phào khi kẻ thứ hai cũng đã biến mất.

(Aus „Betrachtung“ / Từ tập đoản văn “Quan sát”, tác phẩm đầu tay của Franz Kafka, in năm 1908, lúc tác giả 25 tuổi)

Bản dịch tiếng Việt: Trương Hồng Quang (01.01.2018)

Ist’s möglich, ist das Weib so schön? Ôi có thật đàn bà đẹp vậy?

Hexenküche

Luật gia và doanh nhân Nguyễn Trọng Cử, bạn học thời sinh viên của tôi ở Leipzig, đang trong quá trình thiết kế một Hầm bia Đức ở Hà Nội (46 An Dương) và có ý định sẽ dành 6 khung tường cho các tác phẩm hội hoạ được vẽ lại theo các hình mẫu nổi tiếng ở Đức và châu Âu. Một trong những tác phẩm ấy là bức tranh tường được post kèm theo ở trên của Hans Best (1847-1942), một trong những hình minh hoạ của hoạ sỹ cho vở bi kịch FAUST của J. W. Goethe treo trên tường hầm bia nổi tiếng ở Leipzig có tên gọi là „Auerbachs Keller“.  Về nội dung của bức tranh này Nguyễn Trọng Cử đã tóm lược không thể nào hay hơn, tôi xin chép lại ở đây: Đó là „một hoạt cảnh trong FAUST – Bếp phù thủy cải lão hoàn đồng cho Dr. Faust già nua thành chàng trai trẻ cùng quỷ Mephistopheles đi chu du đến “cây đời” với tình yêu nàng Gretchen.“ Ông bạn từ thời tuổi trẻ cũng lại có nhã ý mời tôi chua thêm bản dịch tiếng Việt cho mấy câu thơ của Goethe kèm theo bức hoạ của Hans Best. Trân trọng lòng thành của bạn, tôi đã đáp lễ bằng mấy câu dịch vụng như sau, cốt chỉ là chuyển ý của nguyên tác:

„Ist’s möglich, ist das Weib so schön?
Muß ich an diesem hingestreckten Leibe
Den Inbegriff von allen Himmeln sehen?“
(Goethe, Faust I, V. 2437-2439)

[„Ôi có thật đàn bà đẹp vậy?
Liệu có phải ở tấm thân kiều diễm này
Ta nhìn thấy cả thiên đường đang hiển lộ?“]   

Tôi cũng đã hứa với anh sau khi đi thăm một người bạn chung (đang nằm tại một Trung tâm điều dưỡng ở Berlin sau một cơn tai biến nặng) sẽ tra cứu từ ba bản dịch FAUST ra tiếng Việt mà tôi đang may mắn có để giới thiệu lại giúp anh có thêm nguồn tham khảo. Và sau đây là ba bản dịch đó, kèm theo Bonus là một bản dịch Anh ngữ:

*
„Nàng đẹp tuyệt vời, có thể thế được chăng?
Nhìn tấm thân nằm kia, ta phải nói
Hiện thân của mọi tầng trời tụ lại.“
(Bản dịch của Đỗ Ngoạn, Nxb. Văn học, Hà Nội 1995, tr. 113)

**
„Có thể trần gian nhan sắc mà đẹp được nhường này?
Nhìn người đẹp nằm kia, dễ thường ta phải nói
Đây là ưu phẩm tuyệt vời của bốn tầng trời un đúc lại.“
(Bản dịch của Thế Lữ – Đỗ Ngoạn, có tham khảo bản Pháp văn của Henri Lichtenberger và bản Trung văn của Quách Mạt Nhược, Nxb Văn học, Hà Nội 1977, tr. 157)

***
„Có thật thế chăng, nàng đẹp tuyệt trần?
Nhìn tấm thân diễm kiều nằm kia ta như thấy
Tinh hoa của mười phương cùng tụ về nơi ấy.“
(Bản dịch của Quang Chiến, Nxb Văn học, Hà Nội 2001, tr. 122)

****
„Can any woman be so lovely?
Am I allowed to see, in this recumbent form,
the essence of all paradises?“
(Bản Anh văn của Start Atkins, Princeton University Press, 2014, tr. 62)

Xin lưu ý thêm: Bản (*) của Đỗ Ngoạn tuy công bố năm 1995 nhưng thực ra là bản dịch đầu tiên và dịch trực tiếp từ tiếng Đức. Trên cơ sở bản tiếng Đức của Đỗ Ngoạn và tham khảo thêm bản Pháp văn của Henri Lichtenberger và bản Trung văn  của Quách Mạt Nhược, năm 1977 nhà thơ Thế Lữ đã cho ra mắt tập I của vở bi kịch. Còn bản (***) của Quang Chiến công bố năm 2001 là bản FAUST tiếng Việt trọn vẹn (gồm cả hai tập với 12111 câu thơ), và tất nhiên cũng là dịch thẳng từ nguyên tác.

Tại sao lại có các bức tranh tường minh hoạ về „Faust“ treo ở hầm bia Auerbachs Keller ở Leipzig? Có hai lý do: Tửu quán này từng là nơi nhiều lần dừng chân của chàng trai trẻ Goethe  lúc còn là sinh viên ở Leipzig (chàng cũng học nghề luật như vị chủ quán Hầm bia 46 An Dương!) và trong vở bi kịch Faust, Goethe đã sử dụng không gian của Auerbachs Keller như là chặng đầu tiên trên con đường du hý của Faust cùng quỷ Mephistopheles. Thời sinh viên chúng tôi đã nhiều lần tới đây, mặc dù một bữa ăn ở đó có thể ngốn hết cả một tuần lễ học bổng còm cõi, với những món ăn có tên rất giật gân như „Thịt Quỷ“ („Mephistopheles Fleisch“), mà thực ra chỉ là thịt lợn hầm với rượu vang đỏ, có màu đại loại như huyết quỷ 🙂 Cách đây ít năm khi trở về Leipzig tôi có quay lại quán này, thực khách vẫn nườm nượp như xưa, còn „Thịt Quỷ“ thì không biết có còn nữa không, nghe đâu chủ quán bây giờ là một người Thổ Nhĩ Kỳ.

Trở lại câu thơ của Goethe. Chắc chắn là chủ quán Hầm bia Đức 46 An Dương cùng các bạn văn-thơ khác sẽ nghĩ thêm một hay nhiều phương án dịch thơ ra tiếng Việt khác hay và phù hợp hơn, trên cơ sở tham chiếu các trích dẫn ở trên. Ở đây tôi chỉ xin cung cấp thêm một thông tin „liên văn bản“: Lúc mà Faust nhìn vào tấm gương ma thuật trong bếp phù thuỷ và thấy hiện lên trong đó ảo ảnh „tấm thân đàn bà lồ lộ“ là lúc nhân vật này vẫn còn là một vị Tiến sỹ đáng kính, chưa được uống thuốc cải tử hoàn sinh của phù thuỷ. Kết thúc màn „Bếp phù thuỷ“ này, quỷ Mephistopheles nói (thì thầm):

„Du siehst, mit diesem Trank im Leibe,
Bald Helenen in jedem Weibe.“
(V. 2603-2604)

[„Ngươi sẽ thấy, với thức uống này trong bụng
Ở bất cứ một cô ả nào cũng là nàng Helena.“]      

Helena, lại xin có thêm một ghi chú “liên văn bản” nữa, là một nhân vật trong thần thoại Hy Lạp, là biểu trưng cho người đàn bà đẹp nhất của thế giới cổ đại. Và nàng cũng là nguyên nhân đã gây nên cuộc chiến tranh thành Troy („Môt hai nghiêng nước nghiêng thành – Sắc đành đòi một, tài đành hoạ hai!“.) Ở phần 2 của vở bi kịch, Goethe sẽ dành một phần lớn dung lượng tác phẩm để dựng nên cuộc tìm kiếm và gặp gỡ của Faust với Helena, tất nhiên cũng với sự trợ giúp ma thuật của quỷ Mephistopheles. Còn chi tiết thú vị ở ngay sau phần kết thúc cảnh „Bếp phù thuỷ“ này là cảnh Faust bắt gặp nàng Margarette, còn gọi là Gretchen, trên đường phố và ngay lập tức thốt lên:

„Beim Himmel, dieses Kind ist schön! 
So etwas hab’ ich nie gesehn.“

[„Trời, cô bé này xinh thực!
Vẻ đẹp nhường kia ta chưa thấy bao giờ…“]
(Bản dịch của Quang Chiến, nguồn ở trên, tr. 132)

Tôi xin phải thú nhận, mãi về sau này mình mới hiểu được tương quan giữa liều thuốc cải tử hoàn sinh trong bếp phù thuỷ, đặc biệt là câu nói của Mephistopheles („Ngươi sẽ thấy, với thức uống này trong bụng – Ở bất cứ một cô ả nào cũng là nàng Helena“) và tình yêu của Faust dành cho Gretchen, một tình yêu sở dĩ có được là do chất kích thích!

Kết thúc toàn bộ tác phẩm là hai câu thơ:

„Das Ewig-Weibliche
Zieht uns hinan.“
[„Cái Nữ Tính Vĩnh Hằng
Nâng ta lên cao mãi“]
(Bản dịch của Quang Chiến, nguồn ở trên, tr. 607)

Đó đã là điểm cuối cùng, đỉnh kết thúc của cả một quá trình bi kịch, với một thời gian hành động hơn hai nghìn năm, với hơn 12 nghìn câu thơ đầy biến ảo, khởi đầu từ hình ảnh „tấm thân đàn bà lồ lộ“ trong bếp phù thủy, được vẽ nên bởi những nét bút, mảng màu thật dễ thương và có phần vô tội trên bức tranh tường của Hans Best ở hầm bia Auerbachs Keller ở Leipzig, và một ngày không xa, sẽ được tái hiện rực rỡ ở Hầm bia Đức 46 An Dương ở Hà Nội!