Quốc thư của Chúa Trịnh Tráng gửi cho cha Phụ tỉnh Dòng Tên ở Macao vào năm 1627

AlexandreRhodes-SG

Alexandre de Rhodes (1591-1660)

Klaus Schatz, Giáo sư Thần học Cơ đốc giáo và là một trong những nhà sử học nhà thờ Đức hàng đầu, hiện đang trong giai đoạn hoàn tất bản thảo công trình chuyên khảo của ông về nhà truyền giáo và là một trong những người sáng lập chữ Quốc ngữ Việt Nam ALEXANDRE DE RHODES (1591-1660). Liên quan đến công việc này ông có nhờ chúng tôi dịch sang tiếng Đức một Quốc thư của Chúa Trịnh Tráng gửi cho cha Phụ tỉnh Dòng Tên ở Macao vào năm 1627. Quốc thư này đương nhiên được viết bằng tiếng Hán và bản gốc đang được lưu trữ tại Thư viện của Vatican, đây có thể là văn kiện ngoại giao cổ nhất của Việt Nam hiện vẫn đang còn được lưu giữ. Trước đây GS. Klaus Schatz đã sử dụng một bản dịch tiếng tiếng Việt theo nguồn tác phẩm „Sống trong xã hội con rồng cháu tiên“ của tác giả Đỗ Quang Chính. Tuy nhiên gần đây chúng tôi đã tìm thấy ở một nguồn khác (Võ Long-Tê, Lịch-sử Văn-học Công-giáo Việt-Nam, Cuốn I, Sài Gòn, 1965, tr. 112-114) một bản dịch tiếng Việt có lẽ gần với nguyên tác hơn, đặc biệt trong đó có cả phần phiên âm bản gốc chữ Hán ra chữ quốc ngữ. Tôi xin sao lại phần phiên âm (bản gốc bị mất một số hàng đầu) và phần dịch như sau (một trong hai giáo sỹ „tinh thức thiên văn địa lý” được nói đến trong Quốc thư chính là Alexandre de Rhodes):

Bản phiên âm:

… Tiểu nghi đồ bình cống thượng, tỷ nhị giáo sĩ lai cứu giáo. Kim phục tuyển nhị giáo sĩ tinh thức thiên văn địa lý chi học nghệ bổn quốc xiển minh thánh giáo, nghiêm thập giới tổng tập tại tam, tinh kỳ bồi thục kiều ngụ nhị giáo sĩ đẳng, tỷ đắc thông hảo, mậu dịch, hỗ thị, cập cống phỉ nghi số đoan đẳng. Nhân ký đắc dị vật thái ánh vân hà, kiêm đắc giáo sĩ thông thiên địa, bất thăng cảm hạ. Cặp văn nghiệm giới tại tam, thường thường phỉ ngoạn đệ nhiễm ễiểm mộ. Kỳ bồi thực nhị giáo sĩ, dĩ định lữ thứ cư trú trữ liên quan càn tượng, sát khôn trục chi giai âm. Nhược thông hảo hỗ thị nãi thuận nhân tình, tiện dân dụng chi sự hề đãi ư ngôn.

Tư phục thư.

Kê: Trầm hương nhị cân,

Bạch tế bố bát thất

Cát nhạn nhất lâu trọng thập cân.

Bổn nhật khắc cụ.

Bản dịch Việt ngữ:

…những lễ vật nhỏ dâng cống như những bức đồ và bình phong, để hai giáo sĩ đến xem xét về tôn giáo. Nay ngài lại chọn hai giáo sĩ tinh thông thiên văn địa lý đến bản quốc để mở mang thánh giáo, dạy mười điều răn tóm vào ba mối, lại yêu cầu giúp đỡ và cho phép hai vị giáo sĩ ấy trú ngụ để được giao hảo, trao đổi hàng hóa, buôn bán với nhau. Ngài lại cống hiến mấy thứ lễ vật. Tôi đã nhận được mấy thứ lễ vật lạ đẹp đẽ và đã tiếp hai giáo sĩ thông thiên văn địa lý ấy, thật là cảm kích vô cùng. Tôi cũng đã nghe giảng những điều răn cấm tóm vào ba mối, lấy làm tốt đẹp và mến chuộng lắm.

Việc giúp đỡ hai vị giáo sĩ, tôi đã định xong, cho cư trú ở nơi dành cho khách ở phương xa, ở đó có thể xem hiện tượng của trời đất và xét nghiệm điềm lành. Việc giao hảo buôn bán là thuận lòng người và tiện cho sự cần dùng của dân, hà tất phải nói.

Nay phúc thư

Kê: Trầm hương hai cân

Vải trắng nhuyễn tám tấm

Cát nhạn một xâu nặng 10 cân

Ngày này khắc đủ.

Rất mong được các chuyên gia Hán Nôm, các bậc thức giả và các quý vị có quan tâm khác nhận xét về mức độ chính xác của bản Việt ngữ ở trên mà chúng tôi sẽ sử dụng để dịch sang tiếng Đức. Và ngay từ bây giờ cũng xin được các quý vị giúp giảng nghĩa từ „cát nhạn“ được nói đến ở cuối thư mà với khả năng vô cùng hạn chế của mình chúng tôi chưa thể tra ra được nghĩa, kể cả nghĩa từ điển và nghĩa dùng trong văn cảnh cụ thể ở trên.

Xin muôn phần đa tạ!

Phụ lục: Trích từ nguồn công trình “Sống trong xã hội con rồng cháu tiên” của tác giả Đỗ Quang Chính:

FullSizeRender-1 FullSizeRender

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s