Bản gốc Quốc thư của Chúa Trịnh Tráng năm 1627

Barb.or.158.pt.B_0003_fa_0001r

Sáng hôm nay qua GS. Klaus Schatz, tác giả công trình chuyên khảo về nhà truyền giáo Alexandre de Rhodes dự kiến sẽ ra mắt trong năm tới, tôi đã nhận được bản chụp bản gốc bức Quốc thư bằng chữ Hán của Chúa Trịnh Tráng gửi cha Phụ tỉnh Dòng Tên ở Macao năm 1627, hiện đang được lưu trữ tại Thư viện Toà thánh Vatican. Tôi rất vui mừng được chia sẻ với các nhà nghiên cứu và các bạn quan tâm bản gốc – có lẽ lần đầu tiên được phổ biến – của một trong những văn kiện ngoại giao cổ nhất của Việt Nam này.

Như đã có dịp thông báo trên bài viết đăng ngày 27/11/2014 của mình, tôi đã được GS. Klaus Schatz nhờ giúp đỡ trong việc dịch sang tiếng Đức bức Quốc thư này, bản dịch giữa chừng đã được hoàn thành trên cơ sở bản tiếng Việt của tác giả Đỗ Quang Chính. Bên cạnh bản tiếng Việt của Đỗ Quang Chính, với sự giúp đỡ của TS. Nguyễn Đức Mậu (Viện Văn học, Hà Nội) chúng tôi đã tìm thêm được một bản phiên âm Hán-Việt và một bản dịch tiếng Việt kèm theo của tác giả Võ Long-Tê (xem bài đã dẫn). Tuy nhiên do có một số điểm còn hồ nghi về bản phiên âm cũng như bản dịch ở nguồn này, chúng tôi đã chỉ sử dụng nguồn của tác giả Đỗ Quang Chính để làm cơ sở cho bản dịch ra tiếng Đức.

Nay với sự xuất hiện của bản gốc chữ Hán, qua con đường này, tôi lại thêm một lần nữa mạo muội thỉnh cầu các chuyên gia Hán Nôm, các bậc thức giả và các bạn quan tâm giúp đỡ trong hai việc sau đây:

  • Kiểm tra bản phiên âm Hán-Việt ở nguồn của tác giả Võ Long Tê liệu có điểm nào chưa khớp so với bản gốc
  • Kiểm tra hai bản dịch tiếng Việt ở nguồn của tác giả Võ Long Tê và tác giả Đỗ Quang Chính liệu có điểm nào bị sai ý so với bản gốc

Để tiết kiệm thời gian của các quý vị, tôi xin được nêu 3 nội dung hồ nghi chính của mình như sau:

  • Về chữ „đồ bình“: Bản của Võ Long-Tê dịch thành „những bức đồ và bình phong“, bản của Đỗ Quang Chính lại dịch thành „máy nhỏ, bản đồ, hình vẽ“
  • Về chữ „dị vật thái ánh vân hà“: Bản của Võ Long-Tê dịch thành „mấy thứ lễ vật lạ đẹp đẽ”, bản của Đỗ Quang Chính lại dịch thành „những vật lạ lùng có mây đỏ và nhiều màu sắc óng ánh“
  • Về chữ „cát nhạn nhất lâu trọng thập cân“: Cả hai bản của Võ Long-Tê và Đỗ Quang Chính đều dịch thành „Cát nhạn một xâu nặng mười cân“. Vấn đề ở đây là chữ „cát nhạn“ liệu có được phiên âm chính xác từ bản tiếng Hán hay không và ý nghĩa của nó trong tương quan của cả cụm từ „cát nhạn nhất lâu“ là gì.

Xin chân thành cám ơn sự giúp đỡ của các quý vị và các bạn!

Bổ sung (18/12/2014, 23:35 h):

Tôi vừa nhận được bản phiên âm Hán-Việt mới sau đây của nhà nghiên cứu Trần Quang Đức, xin trân trọng cám ơn anh và giới thiệu để các quý vị và các bạn cùng biết:

小 儀圖屏貢上,俾二教士來究教。今復選二教士精識天文地理之學,詣本國闡明聖教,嚴十戒總習在三,并祈培植僑寓二教士等,俾得通好,貿易互市及貢菲儀數端

等。因既得異物彩映雲霞兼得教士學通天地,不勝感荷。及聞嚴戒在三,常常披翫,第染?艷慕。其培植二教士已定旅次居住,紵聯觀乾象,察坤軸之佳音。若通好

互市乃順人情、便民用之事,奚待於言。玆復書。

沉香貳斤

白細布捌疋

葛鴈一婁重拾斤

本日刻具

Tiểu nghi đồ bình cống thượng, tỷ nhị giáo sĩ lai cứu giáo. Kim phục

tuyển nhị giáo sĩ tinh thức thiên văn địa lý chi học nghệ bản quốc xiển

minh thánh giáo, nghiêm thập giới tổng tập tại tam, tịnh kỳ bồi thực

kiều ngụ nhị giáo sĩ đẳng, tỷ đắc thông hiếu, mậu dịch hỗ thị, cập cống

phỉ nghi số đoan đẳng. Nhân ký đắc dị vật thái ánh vân hà, kiêm đắc giáo

sĩ thông thiên địa, bất thăng cảm hạ. Cập văn nghiệm giới tại tam,

thường thường phi ngoạn đệ nhiễm diễm mộ. Kỳ bồi thực nhị giáo sĩ, dĩ

định lữ thứ cư trú, trữ liên quan càn tượng, sát khôn trục chi giai âm.

Nhược thông hiếu hỗ thị nãi thuận nhân tình, tiện dân dụng chi sự, hề

đãi ư ngôn. Tư phục thư.

Kê:

Trầm hương nhị cân,

Bạch tế bố bát thất

Cát nhàn nhất lâu trọng thập cân.

Bản nhật khắc cụ.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s