„vogelzeitfrei“ hay là „tự do sã cánh như chim trời“ – Giới thiệu và trích đọc vở kịch „atlas“/“địa đồ“ của Thomas Köck

„eher keiner zeit
anzugehören
vogelzeitfrei“

„thà rằng
chẳng thuộc vào thời nào
tự do sã cánh như chim trời“

Giới thiệu vở kịch „địa đồ“ của Thomas Köck và trích đọc từ bản dịch tiếng Việt của tác phẩm tại chương trình ra mắt Zzz Review Số 11 „Về văn học Đức“, Manzi Art Space, Hà Nội, 31.07.2022 (thời lượng video 18 phút, đọc song ngữ và có phụ đề tiếng Đức).

Einführung über das Stück „atlas“ von Thomas Köck und Lesung aus der vietnamesischen Fassung des Werkes im Rahmen der Buchpremiere Zzz Review Nummer 11 „Zur deutschen Literatur“, Manzi Art Space, Hanoi, 31.07.2022 (Dauer des Videos 18 Minuten, zweisprachige Lesung und mit deutschen Untertiteln).

Lời cảm ơn

Xin chân thành cảm tạ Zzz Review và Chủ biên T.S Quyên Nguyễn, Tác giả của vở kịch, Thomas Köck, Nhà xuất bản Suhrkamp Verlag Berlin, Viện Goethe Việt Nam và cá nhân Viện trưởng Wilfried Eckstein, Nhà hát Kịch nói Leipzig và Nhà hát Kịch nói Wuppertal cũng như tất cả người thân, bạn bè và đồng nghiệp đã đồng hành và hỗ trợ dự án này

Danksagung

Mit herzlichem Dank an die Zeitschrift Zzz Review und ihre Chefredakterin Dr. Quyen Nguyen, an Thomas Köck, den Schöpfer des Werkes, an den Suhrkamp Verlag Berlin, das Goethe-Institut Vietnam und seinen Direktor, Wilfried Eckstein, das Schauspiel Leizig und das Schauspiel Wuppertal sowie an alle anderen Mitwirkenden für die Unterstützung und Ermöglichung dieses Projektes.      

Nguồn gốc hình ảnh và âm thanh được sử dụng

Trong phim có sử dụng các tư liệu video của Trương Thùy An, Zzz Review và Manzi Art Space. Hầu hết các bức ảnh ở phần kết thúc là tác phẩm của các nhiếp ảnh gia của hai Nhà hát Kịch nói Leipzig và Wuppertal. Âm nhạc được sử dụng thuộc vở diễn „địa đồ„ của Nhà hát Kịch nói Leipzig, phần thể hiện bài dân ca Việt Nam “Con cò mày đi ăn đêm” thuộc vở diễn „địa đồ„ của Nhà hát Kịch nói Wuppertal.

Bild- und Tonnachweise

Im Film werden Videomaterialien von Trương Thùy An, Zzz Review und Manzi Art Space verwendet. Die Fotos im Abspann sind zum großen Teil Arbeiten der Theaterfotografen des Schauspiel Leipzig und des Schauspiel Wuppertal. Die Musik stammt aus der atlas-Inszenierung vom Schauspiel Leizig, die Rezitation der vietnamessichen Volksweise „Con cò mày đi ăn đêm“ (Der Storch geht nachts auf die Nahrungssuche) stammt aus der atlas-Inszenierung vom Schauspiel Wuppertal.

DRTRUONG – Podcast Việt-Đức từ Berlin
Kỳ 33, Thứ ba 02.08.2022

DRTRUONG – Vietnamesisch-Deutscher Podcast aus Berlin
Folge 33, Dienstag 02.08.2022
www.drtruong.de

„Woyzeck“ auf Vietnamesisch (mit deutschen Untertiteln) / Phác thảo kịch „Woyzeck“ của Georg Büchner qua phần diễn đọc của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam

🇻🇳

Chương trình diễn đọc các trích đoạn từ phác thảo kịch „Woyzeck“ của Georg Büchner (1813-1837), bản dịch tiếng Việt của Trương Hồng Quang, trong khuôn khổ „Những ngày văn học châu Âu“ tại Viện Goethe Việt Nam, Hà Nội, 7.5.2022.

Xin trân trọng cảm ơn Viện Goethe Việt Nam, cá nhân Viện trưởng Wilfried Eckstein và các cộng sự, Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam về việc tổ chức và thực hiện chương trình. Xin cũng chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Thị Hạnh Quyên, Chủ bút Tạp chí Văn chương Zzz Review, về việc tư vấn chuyên môn cho dự án và việc điều hành phần thảo luận.

Các diễn viên Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam tham gia chương trình diễn đọc: Đàm Hằng, Lê Bá Anh (Bá Anh) và Hữu Phương.

Quay phim và chụp ảnh: Trương Trần Phúc (Video có sử dụng một trích đoạn từ tư liệu Zoom-Video của Viện Goethe)    

Âm nhạc ở phần mở đầu và kết thúc video: Đặng Ngọc Long, Faust-Sonata, trích đoạn từ chương 1 „Faust“ (Logiker-Musikverlag Berlin 2022). Chúng tôi chân thành cảm ơn nhạc sỹ và nghệ sỹ Guitarre GS. Đặng Ngọc Longđã cho phép sử dụng các trích đoạn này từ tác phẩm của ông. 

🇩🇪

Szenische Lesung aus dem Dramenfragment „Woyzeck“ von Georg Büchner (1813-1837), vietnamesische Übersetzung und Bühnenfassung von Truong Hong Quang, im Rahmen der „European Literature Days 2022“ am Goethe-Institut Vietnam, Hanoi, den 7.5.2022.

Wir bedanken uns herzlich beim Goethe-Institut Vietnam, dem Institutsdirektor Wilfried Eckstein persönlich und seinem Team, sowie dem Youth Theatre of Vietnam für die Ermöglichung und Durchführung der Veranstaltung. Unser herzlicher Dank gilt auch Dr. Quyen Nguyen, der Cheredakteurin der Literaturzeitung Zzz Review für die fachliche Beratung des Projektes und die Moderation der Diskussion.

Beteiligte SchauspielerInnen des Youth Theatre of Vietnam: Đàm Hằng, Lê Bá Anh (Bá Anh) und Hữu Phương.

Kamera und Fotos: Phuc Truong (im Video ist auch ein Ausschnitt aus der Zoom-Aufnahme des Goethe Institutes Vietnam enthalten).

Musikalischer Einstieg und Ausklang: Dang Ngoc Long, Faust-Sonata, aus dem 1. Satz „Faust“ (Logiker-Musikverlag Berlin 2022). Wir danken dem Komponisten und Gitarristen Prof. Dang Ngoc Long für seine Erlaubnis, Auszüge aus seinem Album in unserem Video zu verwenden.

Georg Büchner, WOYZECK – Kịch bản chương trình diễn đọc tại Viện Goethe Hà Nội, 07.05.2022 (bản dịch tiếng Việt của Trương Hồng Quang)

Các nghệ sĩ Bá Anh, Đàm Hằng và Hữu Phương, Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam, tại chương trình diễn đọc vở WOYZECK ở Viện Goethe Hà Nội, 07.05.22, ảnh của Trương Trần Phúc

Video toàn bộ chương trình do Viện Goethe Hà Nội thực hiện xin xem ở đường link sau đây (thời lượng 1h30 phút, với các phần diễn đọc tác phẩm, thuyết trình và thảo luận):

https://fb.watch/d0yiROmKqJ/

Ghi chú của người dịch và tác giả kịch bản chương trình diễn đọc: Tổng thời lượng phần trích đọc tác phẩm khoảng 30 – 40 phút. Dự kiến có 3 diễn viên, 1 nữ 2 nam: Diễn viên nữ đọc các lời thoại của MARIE, NGƯỜI BÀ, cùng một diễn viên nam đọc xen kẽ phần giới thiệu nhân vật [1], sau đó đọc tiêu đề, các nội dung mô tả ở các phân đoạn [2], [5], [6], [8] và [13]. Một diễn viên nam đọc các lời thoại của WOYZECK. Diễn viên nam thứ hai cùng diễn viên nữ đọc xen kẽ phần giới thiệu nhân vật [1], sau đó đọc tiêu đề, các nội dung mô tả ở các phân đoạn [3], [4], [7], [9], [10], [11] và [12]. Số thứ tự của các màn đánh theo số thứ tự của nguyên tác, cần đọc rõ để người nghe hình dung trình tự của vở kịch và các chỗ bị ngắt quãng (ví dụ từ màn 1 chuyển sang màn 4, bỏ các màn 2 và 3 v.v.)


[1] NHÂN VẬT

FRANZ WOYZECK
MARIE, tình nhân của Woyzeck
ĐỘI TRƯỞNG QUÂN NHẠC
ĐẠI ÚY
ĐỐC TỜ
GIÁO SƯ
NGƯỜI XƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH trước rạp diễn
NGƯỜI TRÌNH DIỄN trong rạp
ANDRES, đồng đội của Woyzeck
NGƯỜI BÀ
KARL, thằng ngốc
MARGRETH, láng giềng của Marie
KÄTHE, một cô gái ở quán nhảy
NGƯỜI DO THÁI, chủ một cửa hàng tạp hóa
CHỦ QUÁN RƯỢU
HẠ SĨ QUAN
NHÂN VIÊN TÒA ÁN
THỢ THỦ CÔNG THỨ NHẤT, THỢ THỦ CÔNG THỨ HAI
NGƯỜI THỨ NHẤT, NGƯỜI THỨ HAI
ĐỨA BÉ THỨ NHẤT, ĐỨA BÉ THỨ HAI, ĐỨA BÉ THỨ BA
ÔNG LÃO, người hát rong
CHRISTIAN, con trai của Marie và Franz, khoảng một tuổi
BÁC SỸ chuyên gia pháp y
THẨM PHÁN

Lính, sinh viên, người dân. Một con khỉ, một con ngựa trong rạp diễn.

[2] Màn 1: CÁNH ĐỒNG HOANG.
THÀNH PHỐ Ở PHÍA XA

Woyzeck và Andres đẽo gậy trong bụi rậm.

WOYZECK
Này Andres, cậu có thấy vệt sáng trên đám cỏ đằng kia không? Cứ chiều tối là lại có cái đầu lâu lăn lông lốc ở đó, một lần có kẻ nhấc nó lên và tưởng đó là một con nhím. Sau ba ngày ba đêm thì hắn đã nằm thẳng cẳng trong quan tài (hạ giọng) Andres, đó là hội viên của Hội tam điểm, tớ biết chắc, đó là hội viên của Hội tam điểm, im nào!

ANDRES (hát)
„Ngồi đằng kia có hai chú thỏ
Hai chú thỏ gặm đám cỏ xanh non …“

WOYZECK
Xuỵt! Có cái gì đó đang di chuyển!

ANDRES
„Hai chú thỏ gặm đám cỏ xanh non
Gặm trụi trơ đến tận gốc cỏ.“

WOYZECK
Có tiếng chân đi đằng sau tớ (giẫm xuống nền đất) ở phía dưới rõ ràng là rỗng, cậu có nghe thấy gì không? Tất cả đều rỗng không ở dưới kia. Đích thị đó là hội viên Hội Tam điểm!

ANDRES
Tớ thấy ghê ghê rồi đấy.

WOYZECK
Im lặng một cách quái đản. Tới mức ngạt thở. Andres!

ANDRES
Gì cơ?

WOYZECK
Cậu nói cái gì đi chứ! (Nhìn chằm chằm vào cảnh vật xung quanh) Andres! Khắp nơi mọi thứ đều rực sáng! Lửa đang cháy ngút trời, có tiếng kèn đồng dội xuống ầm ầm. Lửa đang bốc lên ngùn ngụt! Chạy đi! Đừng có mà nhìn lại phía sau lưng! (Kéo Andres vào bụi rậm)

ANDRES (sau một lúc)
Woyzeck! Cậu còn nghe gì nữa không?

WOYZECK Tất cả đều im bặt, lặng như tờ, như cả thế giới này đều đã chết.

ANDRES
Cậu có nghe gì không? Trong doanh trại đã nổi trống hiệu rồi đó. Ta phải quay về ngay.

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[3] Màn 4: TRONG PHÒNG

Marie ngồi, bế con trong lòng, trên tay cầm một mảnh gương.

MARIE (soi gương)
Ôi, những viên đá mới lấp lánh làm sao! Thế nhưng ta lại không biết chúng là loại đá quý nào? Chàng ấy nói với mình điều gì nhỉ? – Con trai ơi, ngủ đi nào! Nhắm mắt vào, nhắm thật chặt vào (đứa bé dùng tay che mắt) nhắm chặt hơn nữa, cứ nhắm nghiền như vậy, con phải nín thinh, nếu không thì ông Ộp sẽ đến bắt mày đó.

(Hát) „Cô gái ơi, hãy đóng cửa sổ lại,
Nếu không sẽ có chàng trai Di Gan lẻn vào phòng cô đêm nay,
Chàng ấy sẽ cầm tay cô
Và rước cô về xứ Di Gan.“

(Lại soi gương) Hẳn là vàng thật! Lũ chúng ta chỉ có một góc tồi tàn trên thế giới và một mảnh gương nhỏ, nhưng mà tôi có một đôi môi đỏ, đỏ mọng hơn cả tất cả các quý bà có những tấm gương lớn soi từ đầu xuống chân, các quý bà có các quý ông sang trọng hôn lên tay họ; ôi, tôi chỉ là một cô gái nghèo hèn. – (Đứa bé nhổm dậy.) Im nào con trai, nhắm mắt lại đi, ông Ộp đang đến kia kìa! Ông ấy đi xung quanh tường (cô dùng gương chớp chớp), nhắm mắt lại đi, ông Ộp mà nhìn thấy con là mù mắt đấy.

Woyzeck bước vào, tiến đến phía sau Marie.
Cô giật mình, đưa tay lên che tai.

WOYZECK
Cô có cái gì vậy?

MARIE
Chẳng có cái gì hết.

WOYZECK
Rõ ràng là có cái gì đó đang lấp lánh trong ngón tay của cô.

MARIE
Một chiếc khuyên tai, em nhặt được nó.

WOYZECK
Tôi thì chẳng bao giờ nhặt được một cái gì hết. Mà lại cả hai cùng một lúc.

MARIE
Ý anh bảo tôi là một con điếm hay sao?

WOYZECK
Thôi được rồi, Marie. – Xem con trai đang ngủ kìa. Em hãy bế con lên đi, cái thành ghế đang đè lên người nó. Mồ hôi đang vã ra trên trán nó. Lũ chúng ta thì chẳng có gì khác, ngoài công việc lao lực dưới ánh nắng, cả đến con trẻ lúc ngủ cũng đổ mồ hôi. Ôi phận nghèo của đôi ta! Marie, anh lại có chút tiền đây, lương của anh, và kèm theo chút tiền công của ông đại úy.

MARIE
Chúa phù hộ cho anh, Franz.

WOYZECK
Anh phải đi đây. Hẹn đến đêm nay nhé, Marie. Chào em.

MARIE (một mình, sau một lúc im lặng)
Ta thật là một kẻ đê hèn. Thà ta tự đâm chết mình cho xong. – Trời ơi! Thế gian là vậy sao? Quỷ tha ma bắt hết tất cả đi, cả đàn ông lẫn đàn bà.

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[4] Màn 6: TRONG PHÒNG

Marie. Đội trưởng quân nhạc

ĐỘI TRƯỞNG QUÂN NHẠC
Marie!

MARIE (nhìn anh ta đắm đuối)
Chàng hãy bước tới cho em ngắm nào. Ôi, lồng ngực của chàng như một con bò mộng, chòm râu của chàng như chúa sơn lâm! Chẳng thể ai sánh được cùng chàng. – Tôi là người đàn bà hãnh diện nhất thế gian!

ĐỘI TRƯỞNG QUÂN NHẠC
Đấy là nàng còn chưa mục sở thị ta vào ngày chủ nhật, với chùm lông vũ trên mũ sắt và đôi găng tay trắng muốt! Ái chà chà, Marie, nàng có biết không, ngay cả Chúa công cũng phải tấm tắc: Thế mới đường đường là một đấng nam nhi chứ!

MARIE (giễu cợt)
Thật ư? (Đến trước mặt anh ta) Ôi, gã trai của em!

ĐỘI TRƯỞNG QUÂN NHẠC
Mà nàng thì cũng rõ là một cô ả nái nẩm. Chúa ơi, ta cùng đúc một dàn đội trưởng quân nhạc nhé? Có chịu không! (Anh ta ôm cô)

MARIE (vùng vằng)
Đừng có mà chạm vào tôi!

ĐỘI TRƯỞNG QUÂN NHẠC

Đồ thú hoang!

MARIE (hổn hển)
Buông tôi ra!

ĐỘI TRƯỞNG QUÂN NHẠC
Tôi thấy có con ác quỷ trong ánh mắt của cô!

MARIE
Thì đã sao. Đã vậy thì cho xong luôn một thể.

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[5] Màn 10: TRẠM GÁC

Woyzeck. Andres

ANDRES (hát)

„Bà chủ nhà có cô hầu gái,
Cô ả ngồi tha thẩn cả ngày lẫn đêm ngoài vườn,
Tha thẩn cả ngày lẫn đêm ngoài vườn …“

WOYZECK
Andres!

ANDRES
Sao rồi?

WOYZECK
Thời tiết thật đẹp.

ANDRES
Một ngày chủ nhật có ánh nắng chan hòa, phía ngoài thành phố tiếng đàn ca đang nổi lên rộn rã. Các cô gái đã kéo ra ngoài đó, họ đang nhảy nhót, mồ hôi tuôn nhễ nhại.

WOYZECK (bất an)
Andres, cô ta đang khiêu vũ.

ANDRES
Đúng rồi, ở Rössel, tại quán Ngôi sao.

WOYZECK
Cô ta đang nhảy, nhảy.

ANDRES
Thì đã sao.
(hát)
„Cô ả ngồi tha thẩn ngoài vườn
Cho tới khi chuông nhà thờ điểm mười hai giờ
Ả ngóng chờ những gã lính điển trai.“

WOYZECK
Andres, tớ thấy không yên trong lòng.

ANDRES
Đồ khùng!

WOYZECK
Tớ phải đi ra ngoài đây. Đầu óc tớ đang quay cuồng. Nhảy, nhảy! Trời ơi, đôi bàn tay cô ta mới nóng bỏng làm sao. Andres, thật chết tiệt!

ANDRES
Cậu muốn gì nào?

WOYZECK
Tớ phải đi đây.

ANDRES
Vì cái con ngựa cái đó?

WOYZECK
Tớ phải ra ngoài, ở đây bức bối quá.

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[6] Màn 15: CỬA HIỆU TẠP HÓA

Woyzeck. Người Do thái

WOYZECK
Khẩu súng lục giá quá mắc.

NGƯỜI DO THÁI
Nào, nhà anh có mua hay không thì bảo?

WOYZECK
Con dao này giá bao nhiêu?

NGƯỜI DO THÁI
Nó khá sắc đấy. Anh định tự cắt cổ à? Nào, quyết chưa? Tôi sẽ giảm giá đặc biệt cho, anh sẽ có được cái chết với giá thật hời, nhưng mà chẳng phải cho không đâu nhé. Thế nào rồi? Nhà anh sẽ có một cái chết khuyến mại.

WOYZECK
Con dao này không phải chỉ để cắt bánh mì.

NGƯỜI DO THÁI
Hai đồng.

WOYZECK
Tiền đây! (Đi ra ngoài)

NGƯỜI DO THÁI
Tiền đây! Cứ như thể tiền là rác vậy. Tiền là tiền. Đồ chó má.

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[7] Màn 16: TRONG PHÒNG

Marie. Đứa con. Thằng ngốc.

MARIE (lần dở trong Kinh thánh)
“Và trong miệng Người chẳng tìm được một lời dối trá.” – (nói với đứa con) Yên nào, yên nào, con đừng có mà nhìn mẹ như vậy! (lật tiếp trong Kinh thánh) „Người Pha-ri-sêu dẫn đến trước mặt Ngài một phụ nữ bị bắt gặp đang ngoại tình và đặt chị ta đứng ở giữa. – Nhưng Đức Giêsu nói: Tôi cũng không lên án chị đâu! Thôi chị cứ về đi, và từ nay đừng phạm tội nữa.” (Đan tay vào nhau) Lạy Chúa tôi! Lạy Chúa nhân từ! Tôi đã kiệt sức. Lạy Chúa toàn năng, xin hãy cho con chút sức mạnh để cầu nguyện.
(Đứa con nép vào cô)
Ôi, đứa bé khiến cho trái tim tôi bị tan nát (Nói với Karl đang nằm phía dưới chân cô) Karl! Hãy mang thằng bé ra ngoài cho nó sưởi nắng.

KARL (đang nằm và điểm các tích chuyện cổ tích trên đầu ngón tay)
Nhà vua, Đức vua có một vương miện bằng vàng. Mai ta sẽ mang đứa con về cho Hoàng hậu. Dồi tiết nói với dồi ba tê: Nào hãy đến đây! (đón đứa trẻ và ngừng nói.)

MARIE
Franz chẳng về nhà, hôm qua không về, hôm nay cũng không, ở đây sao bức bối thế này. Cô mở cửa sổ. „Và chị ta bước vào, quỳ dưới chân Đức Giêsu khóc than, lấy nước mắt mà tưới ướt chân Người, lấy tóc mình mà lau, rồi hôn lên chân Người và lấy dầu thơm mà đổ lên.” Đập tay lên ngực. Hết thảy đều đã chết! Ôi Giê Xu, Đấng cứu rỗi, giá như con được phép xức dầu thơm lên chân Người!

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[8] Màn 17: TRẠI LÍNH

Andres. Woyzeck lục lọi trong đồ đạc của mình.

WOYZECK
Cái áo trấn thủ này không phải là đồ quân phục được cấp phát, cậu có thể lấy nó để dùng, Andres. Cây thánh giá này là dành cho em gái của tớ, cả chiếc nhẫn. Tớ còn có bức tranh thánh, với hai hình trái tim, mạ vàng hẳn hoi, xếp trong cuốn Kinh thánh của mẹ tớ, ở trong đó có ghi:

„Khổ đau là hết thảy những gì ta có,
Ta thờ Đức Chúa trời bằng khổ đau,
Lạy Chúa, khi thân thể của Người đẫm máu và đầy thương tích, Xin hãy để cho trái tim con đau đớn cùng Người.“
Mẹ của tớ chỉ còn biết cảm giác khi có ánh nắng chiếu trên tay bà. Mà cũng chẳng hề chi.

ANDRES (bất động, luôn chỉ đáp)
Được rồi.

WOYZECK (lôi một tờ giấy ra)
Friedrich Johann Franz Woyzeck, lính bộ binh, đại đội 2, tiểu đoàn 2, trung đoàn 4, sinh vào Lễ Truyền tin mừng, hôm nay ngày 20 tháng Bảy tôi tròn 30 tuổi, 7 tháng, 12 ngày.

ANDRES
Franz, cậu phải nhập viện. Thật tội nghiệp cho cậu, cậu phải uống rượu nặng hòa với thuốc bột, may ra như vậy mới hạ cơn sốt được.

WOYZECK
Vâng, Andres, người thợ mộc khi đóng quan thì nào có biết sẽ kê đầu ai vào đấy.

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[9] Màn 19 (Trích đoạn): MARIE VÀ CÁC CÔ GÁI TRƯỚC CỬA NHÀ

NGƯỜI BÀ
Ngày xửa ngày xưa có một đứa trẻ nghèo, không cha không mẹ. Mọi người thân đều đã chết, nó chẳng còn một ai trên cõi đời. Tất cả đều đã chết, nó bỏ nhà ra đi và than khóc suốt ngày đêm. Bởi chẳng còn ai trên đời nên nó muốn đi lên trời. Vầng trăng nhìn nó thật ân cần, nhưng khi nó đi mãi, đi mãi mới tới nơi thì vầng trăng là một khúc gỗ mục nát. Rồi nó đi về hướng mặt trời, nhưng khi nó tới nơi thì mặt trời là một bông hoa hướng dương héo tàn. Rồi nó đi về hướng các vì sao, nhưng khi nó tới nơi thì các vì sao là những con muỗi nhỏ bằng vàng bị chim bách thanh xiên vào cành mận gai. Và khi nó muốn quay trở về trái đất thì trái đất là một cái bô úp ngược. Chỉ còn lại một thân một mình, nó ngồi thụp xuống khóc nức nở, cho đến tận bây giờ nó vẫn còn ngồi đó, một thân một mình.

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[10] Màn 20: BUỔI TỐI. THÀNH PHỐ Ở PHÍA XA

Marie và Woyzeck

WOYZECK
Marie!

MARIE (hoảng hốt)
Có chuyện gì vậy?

WOYZECK
Marie, ta đi thôi, đến giờ rồi.

MARIE
Đi đâu?

WOYZECK
Làm sao tôi biết?

MARIE
Đi ra phía ngoài thành phố ư, trời đang tối đen như mực.

WOYZECK
Dừng lại đã. Cô ngồi xuống đây.

MARIE
Nhưng mà em phải về nhà.

WOYZECK
Cô sẽ chẳng phải đi xa đến mức rát cả chân đâu.

MARIE
Sao anh trông lạ vậy?

WOYZECK
Marie, cô còn nhớ chúng ta đã gặp nhau bao lâu rồi không?

MARIE
Đến Lễ Hiện xuống sắp tới thì đã tròn hai năm.

WOYZECK
Vậy cô có biết sẽ còn bao lâu nữa không?

MARIE
Em phải về nhà, sương đêm đã rơi xuống rồi.

WOYZECK
Marie, có phải cô đang bị rét? Nhưng mà thân thể cô đang ấm áp. Cô có đôi môi nồng nàn làm sao! Cô có hơi thở nóng bỏng của một con điếm, và tôi muốn cầu xin Thượng đế để được hôn lên đôi môi này một lần cuối. Và khi người đã giá lạnh thì cô cũng sẽ không biết rét nữa. Sương mai sẽ không khiến cô bị lạnh.

MARIE
Anh nói gì cơ?

WOYZECK
Không gì hết. (Câm lặng)

MARIE
Ôi trăng đang mọc, nó đỏ ngầu.

WOYZECK
Như một cục sắt nung đỏ.

MARIE
Anh định làm gì vậy? Franz, mặt anh sao tái nhợt thế kia. Franz, dừng lại! Lạy Chúa tôi, xin hãy cứu con! Cứu tôi với!

WOYZECK
Hãy nhận lấy cái này, cái này nữa! Ô, cô không chết được à? Này! Nữa này! A, cô ta vẫn còn co giật? Vẫn chưa chết được? Vẫn còn sống? (Đâm tiếp.) Cô đã chết hẳn chưa? Chết rồi! Chết thật rồi! (Có người đến, Woyzeck bỏ chạy.)

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[11] Màn 23: BUỔI TỐI. THÀNH PHỐ Ở PHÍA XA

Woyzeck một mình

WOYZECK
Con dao? Con dao đâu rồi? Ta đã vứt nó lại ở đây mà. Nó sẽ làm ta bị lộ. Phải đến gần nữa, gần nữa. Chỗ đấy là chỗ nào? Ta đang nghe thấy cái gì thế này? Xuỵt, có cái gì đó đang động đậy. Ngay gần đây. Marie? Ôi Marie! Sao câm lặng thế này. Hết thảy đều câm lặng! Marie, sao em lại tái nhợt thế kia? Sao lại có một sợi dây đỏ quấn quanh cổ em? Em kiếm ở đâu ra chiếc kiềng đeo cổ này, với tất cả những tội lỗi mà em đã có? Thân thể của em đen ngòm, đen ngòm bởi tội lỗi! Và ta đã tẩy trắng tội lỗi cho em! Sao mái tóc huyền của em lại xõa xượi thế kia? Hôm nay em quên không thắt bím tóc hay sao? Mà có vật gì đó đang nằm ở đây! Lạnh ngắt, ẩm ướt, và câm lặng. Đi ngay khỏi chỗ này thôi. Con dao, con dao, ta đã tìm thấy nó chưa? Nó đây rồi. Có người đang đi đến. – Ở đằng kia. (Anh ta bỏ chạy)

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[12] Màn 26: NHÂN VIÊN TÒA ÁN. BÁC SỸ. THẨM PHÁN

NHÂN VIÊN TÒA ÁN
Một vụ giết hay, giết thật, giết đẹp! Đẹp hơn cả mong đợi, lâu lắm rồi mới có một án mạng ngoạn mục như vậy.

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

[13] Màn 27: THẰNG NGỐC. ĐỨA BÉ. WOYZECK

KARL (bế con trai của Woyzeck và Marie trên lòng)
Có người bị đuối nước, có người bị đuối nước, có người bị đuối nước.

WOYZECK
Christian, ôi con trai của bố!

KARL (nhìn Woyzeck trân trân)
Có người bị đuối nước.

WOYZECK (muốn âu yếm đứa con, nó giãy ra và thét lên)
Lạy Chúa tôi!

KARL
Có người bị đuối nước.

WOYZECK
Christian, bố sẽ mua cho con một cái bánh nướng nhé. (Đứa con kháng cự. Nói với Karl) Mua cho thằng bé một cái bánh nướng nhé.

KARL (nhìn Woyzeck trân trân)

WOYZECK
Nhong nhong! Nhong nhong! Ngựa ông đã về.

KARL (hân hoan)
Nhong nhong! Nhong nhong! Ngựa ông đã về! (chạy biến đi cùng đứa trẻ.)

Trích đoạn dàn dựng tham khảo:

Gregor Gysi – LỜI KÊU GỌI NHÂN DÂN NGA (kèm theo video có phần dịch song song tiếng Việt)

Thông điệp nói trực tiếp bằng tiếng Nga của Gregor Gysi, Nghị sỹ Liên bang và người phát ngôn chính sách đối ngoại của Đảng Cánh tả tại Nghị viện Liên bang Đức, được phát ngày 21.03.2022 trên mạng xã hội. Gysi (sinh năm 1948) là một luật sư, nguyên Chủ tịch cuối cùng của SED (Đảng Xã hội chủ nghĩa Thống nhất Đức, tức đảng cầm quyền của CHDC Đức cũ), nguyên Chủ tịch Khối nghị sỹ Đảng Cánh tả tại Nghị viện Liên bang Đức, nguyên Chủ tịch Đảng Cánh tả châu Âu. Bản dịch tiếng Việt được thực hiện căn cứ trên phần phụ đề tiếng Đức của video ghi bài phát biểu. Đầu đề do người dịch đặt.     

Kính thưa các công dân Nga, kính thưa các công dân thuộc các cộng đồng người Nga tại Đức!

Ngày hôm nay tôi muốn chuyển tới các bạn lời kêu gọi khẩn cấp: Xin các bạn hãy làm mọi thứ trong phạm vi khả năng của mình để chấm dứt cuộc chiến tranh mà nước Nga đang nhân danh các bạn tiến hành tại Ukraina.

Đối với tôi không phải là dễ dàng để nói những lời này, bởi vì khi còn là một đứa trẻ ở CHDC Đức, tôi luôn tin tưởng rằng Liên bang Xô Viết là một cường quốc hòa bình, bởi vì Liên Xô là một phần của những lực lượng đã góp phần chấm dứt kỷ nguyên sát nhân khủng khiếp nhất của thế kỷ trước, kết thúc ách thống trị của chủ nghĩa phát xít Đức và Chiến tranh thế giới thứ hai. 

Trong ba mươi năm qua, tôi đã phấn đấu hết sức mình cho một hệ thống an ninh của châu Âu bao gồm nước Nga, và cho một thái độ đối xử tôn trọng đối với nước Nga.

Giờ đây tôi phải khẳng định rằng chính phủ Nga hiện tại đã chối bỏ trách nhiệm đối với những nguyên tắc đó. Điều này khiến tôi vô cùng bàng hoàng, và hiện tôi vẫn đang choáng váng trước việc cường quốc hòa bình thời thơ ấu của mình đang gây ra những nỗi kinh hoàng cho đất nước Ukraina. Quân đội Nga đã xâm lược Ukraina, ném bom các thành phố và giết người dân ở đó, đưa các dân tộc Nga và Ukraina vào một tình trạng thù địch mà có lẽ sẽ phải mất nhiều thập kỷ mới có thể khắc phục được. 

Các bạn có muốn sống cùng với gánh nặng lương tâm này không? Các bạn có muốn chuyển gánh nặng lương tâm này cho các đời con cháu của mình?

Tất nhiên người ta có thể chỉ trích chính sách của chính phủ Ukraine, tất nhiên các nước NATO đã mắc sai lầm. Nhưng liệu chúng ta có muốn quay trở lại thời kỳ quan hệ giữa các quốc gia và các dân tộc mà trong đó sai lầm của một bên là lý do để biện minh cho các cuộc chiến tranh?

Do vậy ngày hôm nay tôi kêu gọi các bạn: Hãy chỉ ra cho chính phủ của bạn thấy rằng cuộc chiến tranh này không được phép tiến hành nhân danh người dân Nga và do vậy phải được kết thúc ngay lập tức! Cả các bạn cũng có trách nhiệm lớn lao trong việc ngăn chặn cuộc chiến tranh này tiếp diễn và trở thành một đám cháy lan rộng trên toàn châu Âu. 

Người dân trên toàn thế giới đang hướng đến các bạn, họ không có mong muốn thiết tha nào hơn là hòa bình. Chúng ta phải thắp lên niềm hy vọng rằng một cuộc sống chung trong hòa bình cùng với nước Nga sẽ có thể quay trở lại.

Tôi biết việc xuống đường và phản đối chiến tranh ở Mátxcơva khó hơn nhiều so với làm việc đó ở Berlin. Đó là lý do tại sao tôi càng kính trọng tất cả những ai làm được điều này.

Nhưng tôi không biết còn có một con đường nào khác ngoài việc người dân nói với chính phủ của mình rằng họ không đồng ý với chiến tranh. Và không chính quyền nào có thể bỏ tù hàng triệu con người.

Tôi kêu gọi các bạn: Các bạn hãy tẩy chay cuộc chiến tranh này.

Xin chuyển đến các bạn những lời chào nồng nhiệt nhất như có thể.

Gregor Gysi

© Bản dịch tiếng Việt của Trương Hồng Quang (21.03.2022) 

CẢM NHẬN VỀ TÁC PHẨM „FAUST-SONATA“ CỦA NHẠC SỸ ĐẶNG NGỌC LONG 

Sáng hôm nay, trên đường đi làm – ở trên xe ô tô – lần đầu tiên tôi đã được nghe toàn bộ tác phẩm Faust-Sonata của GS Đặng Ngọc Long mà anh vừa mới hoàn thành trong những ngày này. Là người có may mắn được tác giả chia sẻ những ý tưởng của mình từ lúc khởi đầu quá trình sáng tạo, tức cách đây đã từ ba năm về trước, tôi rất vui mừng và xúc động về sự kiện âm nhạc này, đúng trước thềm Tết nguyên đán Nhâm dần 2022.  

Chúng ta đều biết vở bi kịch Faust của thi hào Goethe là tập đại thành của nền văn học Đức, một tượng đài văn chương độc nhất vô nhị, có vị trí tương tự như Truyện Kiều của thi hào Nguyễn Du trong nền văn học dân tộc của Việt Nam.[1]Tác phẩm này cũng là một nguồn cảm hứng vô tận cho những tên tuổi âm nhạc lẫy lừng nhất ở Đức và châu Âu, từ những ca khúc chuyển thể ngắn như Gretchen am Spinnrade („Gretchen bên khung cửi“) của Franz Schubert[2], đến vở opera “Faust” gồm 5 hồi của nhạc sỹ Pháp Charles Gounold[3], giao hưởng Faust gồm 3 chương của Franz Liszt[4], và đặc biệt nhất, bản giao hưởng số 8 – bản giao hưởng được mệnh danh là “Giao hưởng của 1000 người” của Gustav Mahler[5] – với chương cuối là phần phổ thơ từ phần cuối tập II của vở bi kịch Faust. Tuy nhiên cho đến nay, theo tôi được biết, chưa có một tác phẩm độc tấu nào về chủ đề Faust, và chắc chắn là chưa có một tác phẩm độc tấu nào viết cho đàn Guitar cổ điển dựa trên tác phẩm này.

Faust-Sonata như vậy cũng sẽ là một cột mốc trong dòng lịch sử âm nhạc ở Đức và châu Âu về đề tài Faust. Trong quá trình sáng tạo, tôi được biết Đặng Ngọc Long cũng đã nghe và tham khảo các thành tựu của các nhà soạn nhạc trước anh. Bản thân tôi cũng từng có dịp được trò chuyện với anh, đặc biệt về hai bản giao hưởng Faust đã nhắc tới của Liszt và Mahler. Việc đánh giá Faust-Sonata của Đặng Ngọc Long thuộc thẩm quyền của các chuyên gia âm nhạc. Với bản thân tôi, một người nghe ngoại đạo, tôi đã có những cảm nhận bước đầu rất bất ngờ và thú vị về cách xử lý của tác giả. 

Chương 1Faust, khác với chất sôi nổi, nổi loạn chẳng hạn trong chương 1 cùng tên của Liszt, ở Đặng Ngọc Long lại đậm đà tính chất hồi tưởng, hoài cảm, với những giai điệu trữ tình, miên man, tuôn chảy, có lẽ thuộc hàng những giai điệu đẹp nhất trong trong sáng tác của Đặng Ngọc Long từ trước tới nay. 

Chương 2, mang tên Gretchen, khắc hoạ mối tình của Faust, lại mang tính nhí nhảnh, gợi lên cảm giác của những vũ điệu, và đặc biệt ở phần cuối với những phát triển cao trào, tạo nên những ấn tượng bão táp, nổi loạn. Với tôi đây là một sự đảo ngược lại hết sức bất ngờ và thú vị, nếu so sánh với cách xử lý với hai nhân vật Faust và Gretchen trong lịch sử âm nhạc truyền thống.

Chương 3, chương dài nhất, mang tiêu đề Mephisto (Quỷ Mephisto) là chương mà tác giả theo tôi được biết đã dành nhiều thời gian và công phu nhất trong quá trình sáng tác. Ở đây, chúng ta sẽ được tiếp cận với nhiều thủ pháp hiện đại, các kỹ thuật „gõ“, „vuốt“, rồi các nghịch âm v.v. để khắc hoạ chân dung Quỷ. Tuy nhiêu, điều bất ngờ nhất với tôi ở đây là sự trở lại của chủ đề hoài cảm, chủ đề khát vọng của Faust từ chương 1 và chủ đề tình yêu của Gretchen từ chương 2 ở cái phần kết thúc của chương 3 này. Tiếp theo đó, ở gần kết thúc, dường như ta cảm thấy có những tiếng chuông đồng vọng, vang lên như một viễn cảnh giải thoát (Erlösung) với ý thơ “Thiên tĩnh nữ vĩnh hằng – Gọi ta lên cao mãi”[6] như trong phần kết lại vở bi kịch của Goethe. Nhưng Faust-Sonata không kết thúc với một khung cảnh dịu êm hay lộng lẫy mang tính giải thoát tôn giáo như ở giao hưởng của Franz Liszt[7] hay của Gustav Mahler[8], mà bằng một tiếng vuốt „sắc lẹm“ trên dây đàn, mà ở đây tôi hiểu một cách rất chủ quan như lời nhắn gọi vừa dữ dội, vừa hài hước, tinh quái của quỷ Mephisto, như cách chúng ta vẫn thường nói: „Hãy đợi đấy!“ 

Năm 2016 nhạc sỹ Đặng Ngọc Long công bố Suite Kiều (Tổ khúc Kiều)[9]. Tác phẩm này đã khẳng định vị trí của mình trong các chương trình thi âm nhạc Guitar quốc tế, từng vang lên chẳng hạn hạn tại Bảo tàng khảo cổ học Đức ở Chemnitz nhân đợt triển lãm „Báu vật khảo cổ học Việt Nam“ vào thời điểm mà quan hệ giữa hai nước đang gặp khó khăn trong năm 2018, được dự kiến biểu diễn tại Trụ sở UNESCO năm 2020 nhân sự kiện chính thức kỷ niệm 200 năm ngày mất của thi hào Nguyễn Du, nếu không có có đại dịch Covid-19 diễn ra.

Tôi xin chúc nhạc sỹ Đặng Ngọc Long sẽ dành được những thành công rực rỡ tương tự với Faust-Sonata, và tin rằng với ngôn ngữ âm nhạc không biên giới, tác phẩm này sẽ mang đến cho công chúng Việt Nam tinh hoa của nền văn học, văn hóa Đức, đồng thời giới thiệu với công chúng âm nhạc cổ điển Đức và châu Âu một cách diễn giải riêng, độc đáo, đậm đà tính chất Phương Đông về một tượng đài văn hóa của chính họ – về nền văn hóa Đức và châu Âu.

Berlin, ngày 22.1.2022
Trương Hồng Quang


[1] Về quá trình tiếp nhận tác phẩm „Faust“ của Goethe ở Việt Nam và „Truyện Kiều“ ở Đức xin xem: https://dasmaedchenkieu.wordpress.com/2020/11/26/faust-cua-goethe-o-viet-nam-va-truyen-kieu-cua-nguyen-du-o-duc-so-sanh-hai-qua-trinh-giao-luu-va-tiep-bien-van-hoa/

[2] Bản soạn cho dàn nhạc của Max Reger với ca sỹ Renee Fleming, Lucerne Festival Orchestra, Claudio Abbado chỉ huy (2010) https://youtu.be/vrgnGgOWJ2w và bản soạn cho piano của Franz Liszt, do Evgeny Kissin biểu diễn (1969) https://youtu.be/1Nyu6D8JDTA

[3] Bản dựng tại Salzburger Festspiele 2016 https://youtu.be/GXLzqIcMfVQ và đặc biệt bản dựng với phụ đề tiếng Việt tại Royal Opera House (London) năm 2011 https://nhaccodien.vn/vietsub-gounod-faust/

[4] Phần trình diễn của Chigago Symphony Orchestra, Sir Georg Solti chỉ huy (2011) https://youtu.be/3ZUQ7yZTFco

[5] Phần trình diễn của Lucerne Festival Orchestra, Riccardo Chailly chỉ huy (2016) https://youtu.be/qRKPABo9jfc

[6] Nguyên tác tiếng Đức: „Das Ewig-Weibliche – Zieht uns hinan“, lời dịch thơ tiếng Việt của dịch giả Quang Chiến (1941-2021); về công trình dịch “Faust” của Quang Chiến xin xem thêm: https://drtruong.wordpress.com/2021/12/08/und-was-verschwand-wird-mir-zu-wirklichkeiten-dich-gia-quang-chien-doc-tu-ban-dich-vo-bi-kich-faust-cua-j-w-goethe/  

[7] Hợp xướng kết thúc Giao hưởng „Faust“ của Franz Liszt, Boston Symphony Orchestra, Leonard Bernstein chỉ huy https://youtu.be/exuGJ618Ma4

[8] Hợp xướng kết thúc Giao hưởng số 8 của Gustav Mahler, City of Birmingham Symphony Orchestra, Sir Simon Rattle chỉ huy https://youtu.be/9WhNn6zxqVg

[9] Xem https://dasmaedchenkieu.wordpress.com/2020/11/28/kieu-suite-to-khuc-kieu-tac-pham-viet-cho-dan-guitar-co-dien-cua-giao-su-nhac-sy-dang-ngoc-long/  

Yêu thế giới như nó hiện tồn – Trò chuyện với doanh nhân Vũ Minh Anh (TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam)

Sau khi buổi trò chuyện với doanh nhân Vũ Minh Anh từ Thành phố Hồ Chi Minh được công bố ngày 25.4.2020 trong khuôn khổ “Sống chung với Corona – Podcast tiếng Việt từ Berlin”, Tạp chí „VĂN HÓA NGHỆ AN“ (VHNA) đã tiến hành văn bản hóa buổi trò chuyện và đăng trên ấn bản điện tử vào ngày 30.04.2020. Do văn bản này hiện không còn được lưu trên trang mạng của VHNA nữa, chúng tôi xin phép đăng lại ở đây để các bạn đọc quan tâm có thể dễ dàng truy cập. Một lần nữa xin chân thành cảm ơn Tòa soạn, cá nhân Tổng Biên tập Chu Thị Xuyến, Biên tập viên Trang Đoan là người đã kỳ công thực hiện gỡ băng và biên tập, và TS. Nguyễn Đức Mậu, Viện Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, đại diện của VHNA tại Hà Nội đã cùng góp sức để bài viết được ra mắt trên VHNA.

Lời tòa soạn: Chuyên mục “Sống chung với Corona – Podcast tiếng Việt từ Berlin” số 8 của TS Trương Hồng Quang (Berlin, Đức) đã giới thiệu tới khán thính giả cuộc phỏng vấn doanh nhân Vũ Minh Anh (là nhà sáng lập và Giám đốc điều hành của Công ty Du lịch Terraverde có trụ sở tại thành phố Hồ Chí Minh, Lãnh sự danh dự của Mexico tại thành phố Hồ Chí Minh) về những thách thức do đại dịch Covid-19 đặt ra đối hoạt động du lịch nói riêng, kinh tế – xã hội nói chung của Việt Nam cũng như thế giới; đối chiếu sự khác nhau giữa châu Á và châu Âu trong cách xử lý tình hình; mối quan hệ Đức – Việt cũng như nhiều vấn đề xã hội khác đặt ra trong bối cảnh hiện này dưới cái nhìn triết học. VHNA xin văn bản hóa lại cuộc trao đổi trên để gửi tới bạn đọc. Quý độc giả có thể trực tiếp nghe lại (bản gốc) cuộc trò chuyện trên trang Blog Trương Hồng Quang.  

Trương Hồng QuangXin chào anh Vũ Minh Anh. Cảm ơn anh đã vui lòng nhận lời tham gia cuộc trò chuyện này. Thưa anh, trước hết nếu được, xin anh giới thiệu đôi nét về công ty anh sáng lập, về ý nghĩa của tên gọi rất hay “Terraverde”. Tiếp theo, hẳn khán giả rất quan tâm muốn biết duyên cớ nào khiến cho một doanh nhân Đức gốc Việt hiện đang làm việc tại Việt Nam lại được bổ nhiệm là Lãnh sự danh dự của Mexico?

Vũ Minh Anh: Xin kính chào TS Trương Hồng Quang và quý khán thính giả. Xin giới thiệu qua, Minh Anh là một người Đức gốc Việt, qua Đức từ lúc 11 tuổi. Có một cái duyên nào đó đã dẫn Minh Anh về Việt Nam cách đây 15 năm. Và cũng là một cái duyên rất tình cờ khiến Minh Anh thành lập một công ty du lịch, dù trước đó chưa hoạt động trong lĩnh vực này. Ban đầu, khi thành lập công ty, nhà nước Việt Nam yêu cầu có một cái tên dịch ra được tiếng Việt. Minh Anh đã kiếm một cái tên phản ánh phần nào triết lý của công ty là du lịch bền vững, du lịch có trách nhiệm. Và có một cái tên mà ý nghĩa trong tiếng Việt là “đất xanh”. “Terraverde” là một thương hiệu tiếng Latinh, gần gũi với tiếng Ý, tiếng Bồ Đào Nha… nên cũng có sự hấp dẫn nhất định với người nước ngoài là khách hàng chính của công ty. Còn việc làm lãnh sự danh dự thì có lẽ đó cũng là một cái duyên, bởi từ hồi nhỏ Minh Anh đã muốn làm ngoại giao, rồi mục đích đó bị phai nhạt dần trong cuộc sống, công việc hàng ngày. Tuy nhiên, khi đã về Việt Nam, cách đây 3 năm, qua sự giới thiệu của một nhà ngoại giao Đức, bà Đại sứ Mexico đã tìm đến và gửi lời mời làm lãnh sự danh dự. Vai trò của lãnh sự danh dự là người đại diện cho Mexico, cho Đại sứ quán Mexico tại thành phố Hồ Chí Minh, hỗ trợ cho công dân của Mexico cũng như xúc tiến thương mại, văn hóa và du lịch. 

Trương Hồng QuangAnh vừa chia sẻ, anh rời Việt Nam lúc 11 tuổi, tức là khoảng năm 1986. Có một sự tình cờ là vào mùa hè năm 1986, tôi cũng rời Việt Nam và quay trở lại Đức (lúc đó là Cộng hòa Dân chủ Đức). Còn cái đích của cậu bé 11 tuổi Vũ Minh Anh lúc đấy lại là Hamburg, thuộc Cộng hòa Liên bang Đức. Hai con đường đi của chúng ta – một người từ miền Nam sang Tây Đức (cũ), một người thì từ Hà Nội sang Đông Berlin – có thể nói rất tiêu biểu cho những con đường di dân của hai nửa cộng đồng Việt Nam ở Đức. Đó là một câu chuyện rất dài mà chúng ta không thể nói hết trong ngày hôm nay. Tuy nhiên, nếu có thể đưa ra một vài nét chấm phá, anh có thể chia sẻ về quê hương của anh ở Việt Nam trước khi ra đi, những chặng chính của anh ở Đức cho đến khi trở về lập nghiệp tại Việt Nam?

Vũ Minh Anh: Vâng, tiểu sử của Minh Anh nói lên một thời gian, không gian lịch sử nhất định, với những chặng mốc lịch sử lúc đấy. 1986 là năm bắt đầu chính sách Đổi Mới, Minh Anh lúc đó là một cậu bé mới 11 tuổi, sống ở Hố Nai, Đồng Nai. Không gian cuộc sống của tôi chỉ vỏn vẹn trong cái khu đó mà thôi, mỗi năm được một hai lần lên Sài Gòn chơi thăm bà con. Theo phong trào di dân lúc đấy, sau nhiều lần ra đi từ Sài Gòn (có lẽ là lần thứ 9), tôi được một tàu nhân đạo của Đức là tàu Cap Anamur II cứu. Thay vì mang thuyền nhân về các đảo và các trại tị nạn – lúc này các trại tị nạn đã đóng cửa –  tàu Cap Anamur II với đóng góp rất lớn của Tiến sỹ Rupert Neudeck đã đưa chúng tôi về Đức. Sau ba tháng lênh đênh trên biển Nam Hải, TS. Neudeck và Ủy ban Cap Anamur đã thương lượng với các tiểu bang ở Đức để nhận tất cả các thuyền nhân, tức hơn 300 người. Vào ngày 05/9, tàu Cap Anamur II đã đến cảng Hamburg, chúng tôi được chia về các trại tỵ nạn tạm thời, sau đó về các tiểu bang. Tôi và em gái của tôi, em tôi nhỏ hơn tôi một tuổi, được một cặp vợ chồng Đức, sau khi xem tin tức trên chương trình truyền trình “Heute Journal”, nhận làm con nuôi. Sau 6 năm thì chúng tôi đoàn tụ với gia đình tại Đức. Trong thời gian từ năm 1986 đến 1995 tôi làm tú tài, lớn lên như một thanh thiếu niên Đức.

Trương Hồng QuangHồi đó anh sống tại vùng Hamburg hay ở bang khác?

Vũ Minh Anh: Ở một bang khác ạ. Bố nuôi tôi là một nhà chính sách Đức, ông được bầu làm thị trưởng ở một tỉnh thuộc bang Rheinland-Pfalz, ở Hunsrück. Đó chính là nơi tôi lớn lên và làm tú tài.  

Vũ Minh Anh và em gái Uyên cùng bố mẹ nuôi, ông bà Bungenstab, sau khi đến Đức trên con tàu Cap Anamur II (ảnh do nhân vật cung cấp)

Trương Hồng QuangTrong cuộc nói chuyện ngày hôm qua, anh có kể với tôi là sau đó anh học đại học ở Marburg, ngành khoa học chính trị?

Vũ Minh Anh: Vâng, đam mê về ngoại giao nên Minh Anh bắt đầu học đại học ở Marburg với môn chính là khoa học chính trị và kinh tế đối ngoại, như một sự sửa soạn để sau này xin vào làm ngành ngoại giao Đức. Tuy nhiên, điều đó cũng phần nào phản ánh sở thích chung của Minh Anh, thích tìm hiểu nhiều ngành nghề, môn học khác nhau. Khoa học chính trị, cũng như kinh tế quốc dân là những ngành học rất bao quát, bao gồm cả lịch sử, triết học, các học thuyết kinh tế, chính trị…

Trương Hồng QuangVâng, tôi thấy phần lớn người Việt Nam, kể cả trong thế hệ thứ hai, theo học các ngành kinh tế, kỹ thuật hay y khoa, nhưng theo chuyên ngành khoa học xã hội & nhân văn thì rất hiếm, nên đây là chi tiết rất thú vị đối với tôi. Sau đó, anh có sang nước khác và học thêm một thời gian ở đó nữa phải không ạ?

Vũ Minh Anh: Vâng, lúc học đại học ở Marburg tôi đã đặt mục đích làm sao có cơ hội qua Bắc Mỹ học một thời gian, vì khi đó khoa học chính trị cũng như Quan hệ quốc tế đang rất thịnh hành ở đây. Sau khi nhận được học bổng, Minh Anh qua Canada học, và vì đam mê với hệ thống đại học ở Bắc Mỹ nên có dự định ở lại và định cư tại đây luôn. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, trong đó có lý do chính là nhà nước Đức yêu cầu về lại Đức để sau này đi quân dịch nên tôi trở lại và lấy bằng ở Marburg. 

Trương Hồng QuangAnh quyết định trở về Việt Nam lập nghiệp khi nào ạ?

Vũ Minh Anh: Vâng, cuối năm 2004. Sau khi học đại học ở Marburg, Minh Anh sang Áo hành nghề hai ba năm tại một công ty tư vấn, sau đó tiếp tục công việc ở Canada, tại Phòng thương mại Đức ở Toronto. Cuối năm 2004, tôi về Việt Nam chơi, tìm hiểu cơ hội làm ăn và quyết định ở lại luôn. Giữa năm 2005 thì thành lập công ty Terraverde, đến nay là đã 15 năm rồi.   

Trương Hồng QuangVâng, cảm ơn anh. Lần đầu tiên tôi được biết anh Vũ Minh Anh là qua một bài báo trên tờ nhật báo “taz” của Đức, số ra ngày 19/3/2020. Bài báo của ký giả Sven Hansen với đầu đề “In Quarantäne nach Absage in Berlin” (tạm dịch là “Bị cách ly sau khi bị khước từ/hủy lịch ở Berlin”). Sau khi được một người bạn chung là một nhà báo Đức gốc Việt giới thiệu với Vũ Minh Anh, được đọc Facebook cá nhân anh thì tôi mới biết đấy chính là những câu chuyện mà anh đã kể lại trên đó, lúc đầu bằng tiếng Anh, và về sau có một người bạn đã dịch sang tiếng Việt. Anh có thể chia sẻ lại với người nghe Việt ngữ những trải nghiệm rất đặc biệt này của anh, mà theo cái giật tít rất hấp dẫn trong bài báo của ký giả Sven Hansen là “một doanh nhân Đức – Việt hoạt động trong ngành du lịch đã chứng kiến các biện pháp cưỡng chế chống Corana virus ở châu Á và châu Âu khác nhau như thế nào?”

Vũ Minh Anh: Đầu tiên, tuy là một người Đức gốc Việt đã sống và làm việc ở Việt Nam 15 năm nay nhưng tôi cảm nhận nhận thức và tư duy của mình khá giống người Đức. Suốt tháng Một và tháng Hai, khi tháp tùng các đoàn du khách người Thụy Sĩ, người Đức, tôi ít khi dùng khẩu trang lắm. Dù lúc đó trong nước mọi người đã khá thận trọng nhưng vì khách không đeo khẩu trang và bản thân cũng không xem đó là một vấn đề quá quan trọng nên tôi không sử dụng. Khi từ Đức về tôi cũng cảm thấy có lẽ Việt Nam mình đang làm quá, không cần thiết và nhận thức của người Đức có lẽ đúng hơn trong vấn đề này, nghĩa là không có gì quá nghiêm trọng. Nhưng khi về đến Việt Nam…

Trương Hồng QuangNếu được, anh có thể anh kể qua một chút cho những người không đọc bài báo được biết. Có phải anh định sang dự Hội chợ du lịch quốc tế ITB ở Berlin, và hội chợ đó đã bị hủy đúng không ạ?

Vũ Minh Anh: Vâng, hội chợ ITB là hội chợ du lịch lớn nhất thế giới. Mọi công ty du lịch trong đó có Terraverde tham dự hàng năm. Trước khi đi tôi cũng đã tìm hiểu và phân vân không biết họ có tổ chức hay không và luôn được xác nhận rằng hội chợ sẽ được tổ chức. Minh Anh qua Đức với tâm thế sẽ tham dự hội chợ này và còn ở lại cả tháng để thăm các đối tác trong ngành du lịch. Khi hội chợ du lịch ở Berlin bị hủy thì tôi vẫn đến Berlin thăm gia đình, bạn bè, đối tác ở đây. Sau đó, tôi bay về Việt Nam trong chuyến bay cuối cùng vì sợ bị kẹt lại tại Đức. Đó là lí do vì sao Minh Anh bay về Việt Nam trong lúc đấy, tức là vào giữa tháng 3.

Trương Hồng QuangTôi nhớ không nhầm thì theo bài báo của tờ “taz”, ngày 15/3 anh hạ cánh ở sân bay thành phố Hồ Chí Minh. Điều gì đã xảy ra tiếp theo trong ngày hôm ấy? Đầu tiên anh dự kiến như thế nào sau khi hạ cánh, và sau đó có một chuyện bất ngờ đã xảy ra phải không ạ?

Vũ Minh Anh: Khi đến sân bay ở Frankfurt, chưa khi nào tôi chứng kiến sự vắng lạnh ở một sân bay quốc tế như hôm đó. Trên máy bay cũng rất vắng. Khi đáp xuống thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi được biết sẽ cách ly. Sau một khoảng thời gian hoảng loạn ban đầu thì tất cả các hành khách hôm đấy được đưa đến khu cách ly ở bệnh viện dã chiến Củ Chi. Chúng tôi được cách ly trong vòng 2 tuần ở đó.

Trương Hồng QuangAnh có kể là đoàn hôm đấy không chỉ có người Việt mà còn có người đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Anh có thể kể lại phản ứng của mọi người như thế nào trong hai tuần cách ly đó?

Vũ Minh Anh: Vâng, thành phần cách ly là tất cả những người đa quốc gia, già, trẻ, lớn, bé đầy đủ cả, phần đông là các du học sinh Việt Nam trở về lánh nạn. Trong đó cũng có vài doanh nhân người Anh, người Đức. Mọi người được cách ly chung trong một khu quân đội ở Củ Chi. Đầu tiên, mọi người cảm thấy bỡ ngỡ, sau đó thì tâm trạng rất là lẫn lộn. Riêng tôi thì nhớ lại thời trước đây. Tâm trạng của tôi lúc đó là mình về lại một khu cách ly, nhưng không mất đi quan hệ và sự tương tác với xã hội bên ngoài, nhờ có Internet. Và có một không gian tĩnh tại để tôi nói lên được những cảm nghĩ của mình lúc đấy. 

Trương Hồng Quang: Trong hai tuần cách ly ở đó chắc anh đã có những quan sát và nhận thấy sự khác nhau trong ứng xử giữa châu Á và châu Âu trước đại dịch?

Vũ Minh Anh: Anh Quang cho phép tôi nói dài hơn một chút về vấn đề này. Có hai trải nghiệm tôi phần nào muốn so sánh với nhau. Đầu tiên, một trong những trải nghiệm khi tôi di cư là trải nghiệm con người có thể trở thành con vật khi gặp khó khăn. Tôi đã chứng kiến cảnh những người lớn giành ăn với trẻ em, khi họ cảm thấy họ phải tồn tại vì miếng ăn.

Trương Hồng QuangTrên con thuyền anh từng đi ạ?

Vũ Minh Anh: Vâng, trên thuyền, trên con tàu Cap Anamur, khi chúng tôi đã được vớt lên đó. Đó là một hành trình dài và không biết khi nào kết thúc, cũng giống như hành trình chống chọi với Virus Corona lúc này. Tương lai, quá khứ bị tách rời, và mình không thể biết khi nào tương lai nó sẽ khác, hay chỉ là sự nối tiếp của hiện tại bây giờ. Một khi có đại dịch hay sự cố xảy ra thì con người sẽ bộc lộ những điều tích cực và tiêu cực nhất của mình. Lúc đó, tôi đã cảm nhận người ta sẵn sàng giành nhau một miếng ăn, đạo đức cũng như những giá trị con người, ngày hôm nay nhìn lại, tôi thấy nó chỉ như một cái veneer, một lớp tráng rất mỏng trên mặt phẳng tương tác, đối xử giữa con người và con người mà thôi. Nhưng khi vào khu cách ly hôm nay thì trải nghiệm của tôi tích cực hơn. Tôi cảm nhận được một bầu không khí và một năng lượng rất tích cực của những người bị cách ly trong lúc đấy, nhất là của các vị lớn tuổi, phần đông là các cô, các chú người Bắc. Tôi cảm nhận được một sự hoan hỉ nào đấy. Có lẽ nó làm họ nhớ lại thời bao cấp, thời của tình thương, của sự mến thương, tình làng nước, tình đồng đội v.v… Tuy là trong một giai đoạn, một hoàn cảnh bất đắc dĩ, tôi gọi là stage of exception, nhưng con người lại phát huy được tinh thần và một năng lượng, một energy rất tích cực. Tôi xem đó là một hiện tượng khá lạ ở Việt Nam, ngoài những trường hợp như bóng đá v.v. vốn mang đến một năng lượng rất lớn, nhất là với giới trẻ trong xã hội Việt Nam. Đây là một trong những ngoại lệ mà tôi đã cảm nhận được trong lúc bị cách ly.

Trương Hồng QuangCảm ơn anh với chia sẻ thú vị này. Trong những chia sẻ của anh trên Facebook, anh đưa ra nhận định rằng thông qua những trải nghiệm đó thế giới dường như khác so với cái cơ chế lưỡng phân mà chúng ta vẫn minh định từ trước đến giờ: đây là dân chủ – kia là chuyên chế, đây là phương Đông – kia là phương Tây, rồi nước giàu – nước nghèo… Dường như bây giờ, dù ở đây hay ở đâu đó, đã có một cái mà anh gọi “common sense”, một thứ lương thức, nó khiến chúng ta thay đổi cách nhìn về thế giới trong tương lai. Tất nhiên, nếu chúng ta quan sát lại những diễn biến trong giai đoạn vừa qua cho đến nay thì lúc đầu cũng có những hoài nghi đến cả từ hai bên. Châu Á cũng như Việt Nam đánh giá cho rằng phía Đức hay châu Âu rất chủ quan trong phòng chống dịch. Ngược lại, về phía châu Âu, phương Tây cũng có những đánh giá tiêu cực khác. Dần dần, theo cảm nhận của tôi, ít nhất là trong quan hệ giữa Đức – Việt Nam, đã gia tăng chiều hướng cảm thông, rồi ngạc nhiên, theo một nghĩa tích cực. Ở đây chẳng hạn có một phần đóng góp không nhỏ từ các sáng kiến của cộng đồng Việt Nam ở Đức. Chắc anh cũng theo dõi cộng đồng mình đã có các hoạt động như trao tặng thức ăn, may khẩu trang,… tạo ra sự kết giao rất tốt với xã hội sở tại và người dân ở đây. Anh đánh giá thế nào về những khác biệt, cũng như những liên kết mới đang hình thành như thế này? Liệu chúng sẽ có ý nghĩa nào, sẽ ảnh hưởng như thế nào đến cái cách nhìn nhận của thế giới về nhau trong giai đoạn hậu khủng hoảng?

Vũ Minh Anh: Vâng, như cảm nghĩ tôi đã chia sẻ ngay lúc bị cách ly là có một cái gì rất mới đang xảy ra với chúng ta, mà chúng ta chưa biết nó là gì. Sau đó, đọc những bài báo của các nhà phân tích chuyên nghiệp, của những trí thức trên toàn thế giới thì họ cũng đưa ra một giả định là chúng ta đang ở trong một giai đoạn gọi là “Paradigmenwechsel”.

Trương Hồng QuangCó thể dịch là “thay đổi về hệ hình.”

Vũ Minh Anh: Vâng, một cái gì đó mới đang thành hình. Là sự chuyển hóa từ một con sâu thành con bướm, chứ không phải chuyển từ version (phiên bản) 1 cho đến version 2. Nó có một cái gì đó mang tính chất căn bản hơn rất nhiều. Có lẽ bây giờ mình cảm thấy nó cụ thể hơn nhiều. Trong nhận thức đầu tiên của tôi thì tôi nghĩ nó thể hiện một xu hướng chung, là phương Tây đang bắt đầu chuyển mình từ tư duy của Descartes, của Newton, từ việc sử dụng một triết lý, một thế giới quan mà bây giờ đã từ từ được toàn cầu hóa, được châu Á hóa, gọi là Asianization. Cái hệ hình mới này bao gồm cả thế giới quan của người châu Á, cách nhìn, cách hành xử của người châu Á và sự học hỏi cần thiết từ phía phương Tây, chứ không phải ngược lại. Trong 100 năm vừa rồi phương Tây đã mang lại văn minh cho thế giới. Bây giờ đang là lúc trỗi dậy của châu Á, và đại dịch này đang làm nhanh hơn và làm ngắn lại cái giai đoạn, cái quá trình này.  

Trương Hồng QuangThưa anh, công ty Terraverde của anh hoạt động trên lĩnh vực du lịch. Theo như tôi hiểu công ty anh hoạt động với triết lý tìm ra những hướng đi khác so với du lịch đại trà, thân thiện hơn với môi trường, với sinh thái, với văn hóa và lịch sử bản địa. Nhưng dù sao thì lĩnh vực của anh cũng là một trong những lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất do đại dịch hiện tại. Anh hình dung như thế nào về hướng đi, giải pháp cụ thể trong tương lai cho lĩnh vực kinh doanh của mình? Ở đây tôi muốn trích lại một ý tưởng của triết gia Martin Heidegger mà anh đã chia sẻ trên Facebook cách đây không lâu. Heidegger viết câu này vào năm 1938. Tôi xin tạm dịch ra tiếng Việt như thế này: “Tôi tin rằng sẽ phải có một thời đại của sự cô đơn bao phủ lên thế giới, trước khi nó (thế giới) có thể lấy lại cho mình một luồng sinh khí mới để sáng tạo, để trả lại cho sự vật cái sức mạnh bản chất của nó.” Câu nói này của Heidegger có ý nghĩa thế nào đối với anh, thứ nhất là trong tư cách một doanh nhân – người sẽ phải tìm ra một vision, một tầm nhìn mới cho hoạt động trong tương lai của mình – và thứ hai, trong tư cách cá nhân?

Vũ Minh Anh: Vâng, tôi học ở Marburg và vô tình đây cũng là nơi ông triết gia nổi tiếng Martin Heidegger và bà triết gia Hannah Arendt – một cặp tình nhân lúc đấy – đã dạy, học và có nhiều hoạt động tại đây. Nhưng phải sau này, từ mấy năm gần đây, tôi mới bắt đầu quan tâm tới bản thể học, hình tượng học. Đây là hai xu hướng, hai trường phái triết học, tuy nhiên đều mang tính cách cụ thể, liên quan đến cuộc sống và bản thể con người. Câu hỏi ở đây là: Con người là ai? Chúng ta sống như thế nào? Vai trò của con người ra sao? Như thế nào là “Mensch-Sein”, là bản thể của con người? Điều này luôn luôn ảnh hưởng đến triết lý du lịch của Minh Anh và của công ty. Một ví dụ cụ thể là đối với Heidegger, đối với bản thể học thì ngôn ngữ và dialogue (sự đàm thoại), sự tương tác với nhau là căn nguyên vì sao chúng ta là con người, làm nên sự khác biệt giữa con người và những động vật khác. Heideger nói: “Die Sprache ist das Haus des Seins” (Ngôn ngữ là tòa nhà của bản thể). 

Trương Hồng QuangVâng, hay nói theo cách dịch của một người bạn của tôi, GS Trương Đăng Dung: “Ngôn ngữ là ngôi nhà của Hữu thể.”

Vũ Minh Anh: Vâng, vậy trải nghiệm du lịch nếu mang tính triết học thì nó phải như thế nào? Chúng ta có thể tạo ra sản phẩm du lịch mang tính chuyển hóa, gọi là “Transformative Travel“ hay không? Chúng tôi đã cố gắng tạo nên trải nghiệm đó qua sự tương tác, gặp gỡ, chẳng hạn với các “Moritzburger“[1], với cả những người thường dân để chia sẻ trải nghiệm cuộc sống của họ ở Việt Nam như thế nào. Nghĩa là du lịch không chỉ đơn thuần để tham quan những di tích lịch sử, văn hóa, thiên nhiên, mà một trong những điểm chính là sự gặp gỡ và chia sẻ với mọi người trong mọi thành phần xã hội. Đó là một trong những trụ cột của du lịch mà theo quan điểm của Minh Anh là du lịch ngoại giao, du lịch luôn mang tính cách tương tác, giao thoa văn hóa giữa người lạ và người địa phương. Minh Anh thì luôn coi mình là một người lạ. Ở Đức thì xem mình không phải người Đức, về Việt Nam thì cũng xem mình không phải là người Việt, tư duy của một „Grenzgänger“, một người đứng giữa biên giới. Tư duy đó phản ánh phần nào trong công việc của mình lúc này.

Trương Hồng QuangVâng, tôi hiểu trong một mô hình du lịch như vậy anh tổ chức các cuộc đối thoại với một chiều sâu nhất định. Đó là một sản phẩm đặc thù, khác với những luồng du lịch đại trà. Về kinh tế, có lẽ nó chỉ chiếm một thị phần nhỏ trong thị trường du lịch chung. Với mô hình như vậy, trong quá khứ, anh có thành công hay không, có thể tự khẳng định được không? Đặc biệt, sau sự chuyển đổi rất lớn đối với nền công nghiệp du lịch nói chung, gây ra bởi đại dịch, anh sẽ có những thay đổi nào, để có thể đi tiếp theo hướng này?

Vũ Minh Anh: Nếu nhìn lại 15 năm vừa rồi, dù trải qua nhiều khó khăn, thì Minh Anh vẫn dám mạn phép nói rằng mình đã có sự thành công nhất định. Thành công vì đã tập trung vào một thị trường ngạch, gọi là “being a specialist”. Đó là tư duy mà ở Đức gọi là “Stärke stärken”, nghĩa là mình tập trung vào điểm mạnh, sở thích của mình và mang lại sự khác biệt. Công ty Terraverde đã trở thành một thương hiệu đối với thị trường Đức, với các phái đoàn chính trị cao cấp, các tour đặc trưng cho các tờ báo như „Die Zeit“, „taz“ v.v… Vì nó có hàm lượng tri thức cao hơn, đáp ứng yêu cầu của khách hàng là những trí thức, những người quan tâm tìm hiểu văn hóa một cách sâu xa hơn. Xin phép được nói là chúng tôi đã có những thành công nhất định. Tuy nhiên, nếu nói về tương lai, thì Minh Anh  nghĩ là chúng ta lại bắt đầu từ con số không. Thứ nhất, mọi công ty, ngành nghề đều đang gặp khó khăn, nhưng riêng ngành du lịch gặp khó khăn lớn nhất. Chúng tôi cũng chia sẻ khó khăn chung với các đồng nghiệp trong ngành. Song đây cũng là cơ hội để hình thành một thị trường mới. Ngoài những rủi ro, khó khăn mọi người đang gặp, chúng tôi cũng nhận định rằng thành công trong quá khứ không có nghĩa là chúng ta tiếp tục thành công trong tương lai. Tuy nhiên, nên xác định điểm mạnh của chúng ta là gì để tiếp tục bổ sung, xây dựng nhằm có chỗ đứng tốt hơn khi thị trường quay trở lại.

Trương Hồng QuangCảm ơn anh. Anh có chia sẻ với tôi là mấy ngày qua anh rất bận để chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 25 năm ngày thành lập của GBA (German Business Association), tức Hiệp hội các doanh nghiệp Đức tại Việt Nam. Qua công việc dịch thuật của mình, tôi cũng đã nhiều lần có cơ hội tiếp xúc với các doanh nhân Đức gốc Việt như anh Võ Quang Huệ, Tổng Giám đốc của Bosch Việt Nam trước đây và hiện đang làm việc cho Vingroup, hay anh Phạm Thái Lai, Tổng Giam đốc Siemens Việt Nam… Và hôm nay tôi được trò chuyện với anh cũng là một doanh nhân Đức gốc Việt. Vậy, từ giác độ này, xin anh chia sẻ ý kiến, cảm nhận của anh về quan hệ hợp tác Đức – Việt và triển vọng của mối quan hệ này, đặc biệt là trên lĩnh vực kinh tế – thương mại trong thời gian tới, căn cứ vào những trải nghiệm mà anh đã có với tư cách một doanh nhân Đức gốc Việt đang hoạt động trên thị trường Việt Nam. 

Vũ Minh Anh: Thưa anh, thưa quý khán giả, những gì tôi nói ra không mang tính chê bai hay tính chỉ trích. Tuy nhiên theo quan sát của tôi trong 15 năm qua cũng như qua quá trình đồng hành với GBA, với khối doanh nghiệp Đức ở Việt Nam, cũng như với những người Việt Nam có gắn bó văn hóa với Đức, tôi cảm nhận là trên phương diện chính thức thì chúng ta đang có mối quan hệ mật thiết, mang tính chiến lược giữa hai nước, có nhiều triển vọng, nhiều tiềm năng, nhưng năng lực trong thực tế chưa đạt đến như vậy. Đầu tiên, tôi cảm thấy quan hệ giữa hai nước tuy có nhiều triển vọng nhưng vẫn chỉ hạn chế trong lĩnh vực kinh tế mà thôi. Với số lượng người Việt đã, đang được học tập, đào tạo, sinh sống ở Đức và về Việt Nam cũng có những địa vị, những vai trò nhất định trong xã hội như vậy thì sự ảnh hưởng của Đức đối với Việt Nam và ngược lại là chưa đáng kể. Mặc dù hiện cũng đã có những hành động, sự kiện rất tích cực, đáng hoan nghênh như vừa rồi của cộng đồng người Việt là hỗ trợ Đức may khẩu trang v.v. Dù đó là những hành động khiêm nhường, nhỏ bé, nhưng lại có ý nghĩa nhất định trong cái nhìn của người Đức. Điều mà tôi muốn nhắc đến ở đây là khi sự kiện Trịnh Xuân Thanh xảy ra, một trong những suy nghĩ của tôi có lúc đó là: À, thì ra mối quan hệ giữa Việt Nam và Đức còn rất mong manh. Nó không có một chiều sâu như mối quan hệ Mỹ và Đức chẳng hạn, với những sự đan xen về nhân sự, về khoa học, về văn hóa, các hiệp hội, bạn bè hoạt động rất tích cực với nhau v.v., để khi có những mâu thuẫn – chẳng hạn như trong họ hàng có những tranh cãi, xung khắc với nhau –  thì có thể hòa giải, hỗ trợ xây dựng lại mối quan hệ một cách bền vững, hay như người ta thường nói, „stress resistant“, có khả năng chịu đựng áp lực. Trong những năm vừa qua, thực sự mà nói chúng ta chưa đầu tư đúng mức vào mối quan hệ văn hóa giữa hai nước. Ví dụ như tại sao cho đến hôm nay Việt Nam vẫn chưa có một Viện nghiên cứu về Đức chẳng hạn? Nghiên cứu ở đây không chỉ về ngôn ngữ, văn hóa, kinh tế Đức, mà còn tìm hiểu về mô hình chính trị, vai trò lịch sử của Đức, tư duy của người Đức trong hiện tại và tương lai. Đâu là những yếu tố thành công của họ? Họ có những vấn đề khó khăn nào về địa chính trị? Chúng ta có thể học hỏi gì từ những bài học của Đức, không chỉ về phát triển công nghệ và kinh tế, mà cả những bài học mà như trước đây Nhật Bản thời Minh Trị, cũng như Hàn Quốc sau này, đã học hỏi từ Đức rất nhiều.

Trương Hồng QuangMặc dù chưa có một thiết chế như Viện nghiên cứu Đức như anh nói chẳng hạn, nhưng tôi phỏng đoán trong xã hội dân sự hay trong giới kinh doanh, đặc biệt ở các doanh nhân từ Đức trở về về Việt Nam, chắc cũng có những salon sinh hoạt, những đối thoại, trao đổi về những vấn đề như vậy đúng không ạ?

Vũ Minh Anh: Vâng, tuy mang tính chất cá nhân lẻ tẻ và chưa có một mô hình lớn nhưng những năm gần đây đã có những salon, những trao đổi, đàm thoại của giới doanh nghiệp Đức cũng như người Việt biết nói tiếng Đức hoặc quan tâm văn hóa Đức để giao lưu, chia sẻ về những đề tài nhất định. Tuy nhiên, tôi nghĩ nó cần phải được nâng lên một tầm cao mới, được institutionalize (thể chế hóa). Tôi chỉ muốn nói lên một giả định, một mong muốn mà thôi. Theo tôi nghĩ, Việt Nam đang trong một giai đoạn đứng trước cơ hội rất lớn. Năm 1975, khi thống nhất đất nước, đó là một sự đổi mới về chính trị, thể chế. Năm 1986 là sự chuyển hóa về kinh tế. Và bây giờ, năm 2020, biết đâu đã đến lúc chúng ta có một sự chuyển hóa về văn hóa để có sự cởi mở nhất định, để quên đi những thành kiến, những “ideology” (ý thức hệ); để chúng ta cùng ngồi lại với nhau và có sự trao đổi thiết thực. Tôi phần nào bị ảnh hưởng bởi triết lý của bà Hannah Arendt, gọi là “Denken ohne Geländer”, tức là tư duy không cần tay vịn, không cần phải vịn vào bất cứ một học thuyết nào cả. Và đến với nhau bằng một tâm thế muốn học hỏi, muốn hiểu chúng ta đang sống trong xã hội nào và mô hình nào, đường đi nào là đường đi tốt nhất để chúng ta tiếp tục sau đại dịch này.   

Trương Hồng QuangVừa rồi anh có chia sẻ về sự kiện Trịnh Xuân Thanh xảy ra cách đây vài năm. Có thể nói đó là một cái „stress test“, một liều thử về mức khả năng chịu đựng áp lực rất lớn trong quan hệ giữa hai nước. Và tôi cũng đồng cảm với nhận định của anh là nó khiến cho chúng ta thấy mối quan hệ được gọi là chiến lược thực ra mong manh như thế nào. Thế nhưng, mặt khác, tôi cũng xin bổ sung thêm dưới giác độ của tôi, một người lúc đó đang có mặt tại Đức. Trước hết xin chia sẻ thêm một chút về tác động của khủng hoảng này đối với nghề nghiệp của tôi với tư cách một phiên dịch viên, có lẽ còn lớn hơn cả tác động do khủng hoảng Corona gây ra hiện nay. Tất cả các hợp đồng dịch trên các lĩnh vực hợp tác phát triển, tất cả cả các các đoàn bị cắt hết v.v. Nhưng mặt khác, trong xã hội dân sự, trong quan hệ giữa người và người, giữa các tổ chức hoạt động ở Đức từ trước tới giờ với Việt Nam thì sự đối thoại vẫn diễn ra rất tốt đẹp, trên cả cấp các Chính quyền Bang. Tôi lấy ví dụ như bang Thüringen,bang Mecklenburg-Vorpommern, trong quá trình đang xảy ra khủng hoảng thì vẫn có các hoạt động xúc tiến để chuẩn bị cho chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ hiến bang Thüringen, ông Bodo Ramelow, để góp phần giải tỏa các căng thẳng. Trước đó, theo tôi được biết, Nguyên Thủ hiến của Bang Hessen, ông Roland Koch, cũng đã tham dự những cuộc tham vấn riêng để cùng tìm các giải pháp. Ý tôi muốn nói là trong tầng sâu mối quan hệ Đức – Việt, với lịch sử rất đặc thù từ hơn nửa thế kỷ nay cả ở miền Đông lẫn miền Tây, rõ ràng đã có một căn cốt rất bền vững, và giờ đây có thêm sự kết nối với thượng tầng chính trị nữa thì sẽ tạo dựng nên một tương lai phát triển bền vững. 

Để kết thúc câu chuyện rất thú vị hôm nay, có lẽ tôi xin trở lại với Hannah Arendt – một nhân vật được chúng ta nhắc đến nhiều từ nãy đến giờ – với một ý tưởng của bà mà anh cũng đã dẫn trên Facebook của mình, mà tôi tạm dịch như sau:“Điều khó khăn nhất là có được/giữ được tình yêu đối với thế giới („Amor Mundi“), như nó đang tồn tại“. Lúc nãy chúng ta vừa nhắc lại một ý của Martin Heidegger, một triết gia từng có lúc gần gũi với chế độ Quốc Xã của Đức. Và bây giờ là Hannah Arendt, một triết gia Đức gốc Do Thái, một nạn nhân của chế độ Quốc Xã. Chúng ta cũng biết Hannah Arendt từng là sinh viên của Martin Heidegger tại Marburg, và cũng từng là người tình của ông. Chính bà, sau khi Thế chiến II kết thúc, đã đứng ra bảo vệ cho Heidegger. Một trong những câu hỏi được đặt ra nhiều nhất trong những ngày này, ở rất nhiều buổi talkshow, phỏng vấn mà tôi theo dõi tại Đức, với các nhà xã hội học, các triết gia, kinh tế học v.v., đó là: “Ông/bà lạc quan hay bi quan khi nhìn nhận về thế giới tương lai?” Tôi cũng muốn đặt lại câu hỏi đó với khách mời của chương trình ngày hôm nay, tất nhiên là với tất cả hàm ý trong câu nói của Hannah Arendt:“Làm sao có thể giữ/chăm sóc được tình yêu đối với thế giới, như nó đang hiện tồn”?

Vũ Minh Anh: Cảm ơn câu hỏi rất thú vị của anh, Minh Anh xin phép được trình bày một vài ý tưởng như sau. Đầu tiên, đây là một hiện tượng thế giới, mang tính chất toàn cầu. Đại dịch này đã cho mọi người thấy sự trì trệ về hoạt động trên toàn thế giới, nước giàu cũng như nước nghèo đều bị ảnh hưởng cả. Tuy nhiên, trong mọi xã hội đều có ba thành phần. Thứ nhất là những người thấp cổ bé họng, những người đang phải đương đầu để sống còn, họ không có cơ hội để trình bày như chúng ta, để tư duy như chúng ta. Thành phần thứ hai là những người hưu trí và không có nhu cầu đi lại nhiều, cuộc sống của họ không bị ảnh hưởng nhiều so với trước đây. Thành phần thứ ba tạm gọi là những người đang phải mưu sống, đang phải tư duy. Có thể nói đây là thành phần trung lưu, được rất nhiều ưu ái, ân sủng mà trước đây được coi là bình thường, nhưng bây giờ đang bị hạn chế. Nhưng những cái hạn chế của chúng ta cũng nói lên chính những possibility (khả năng), những cơ hội, sự lựa chọn mà chúng ta có được. Điều đó phần nào phản ánh tư duy của Hannah Arendt trong lúc này. Bi quan hay lạc quan tùy thuộc vào cảm nhận của chúng ta. Đó là điều tôi nhận thấy từ triết học bản thể. Mình là người tạo nên những cảm xúc, cảm nhận của mình (you’re creator of your own possibility, your own feeling). Những ảnh hưởng từ bên ngoài phần nào chỉ phản ánh lại cảm nhận của chúng ta mà thôi. Trong sự ảnh hưởng của đại dịch mang tính toàn cầu như thế này, để tiếp theo ý tưởng của Hannah Arendt, chúng ta cần một tư duy toàn cầu, một tâm thế mới, một context (bối cảnh) mới để giải quyết mọi vấn đề. Tôi lấy một ví dụ cụ thể. Vì sao trong những năm vừa qua chính phủ Đức bàn luận để tăng thêm một vài tỷ Euro trong đóng góp cho NATO hay cho chính sách xã hội đã là một khó khăn, mà chỉ vì đại dịch do Corona virus gây ra các đảng phái đã thống nhất với nhau, đồng thuận với nhau để đưa ra gói hỗ trợ tới mức nghìn tỷ Euro. Nó cho thấy những giải pháp ngoài sự tưởng tượng đã có thể được đưa ra. Như thế nghĩa là chúng ta có thể hình dung về một thế giới mới, nếu chúng ta có thể tin được vào những sự phỏng đoán gọi là “voraussagen”, dự đoán về tương lai. Tôi thì không tin vào những lời tiên tri đâu, vì trong quá khứ cho thấy những người phỏng đoán tương lai phần đông là sai. Tiếng Đức có câu “Es wird nie so heiß gegessen, wie es gekocht wird”, có nghĩa là ăn thì không bao giờ nóng như lúc nấu. Có lẽ mọi việc không đến nỗi kinh khủng như chúng ta nghĩ, nhưng ngược lại đây cũng là một cơ hội để tĩnh lại, tư duy lại về việc chúng ta muốn gì và chúng ta đang đứng ở đâu, trong khung trời của Đức cũng như của Việt Nam. Bây giờ là lúc để nhìn lại và ý thức hơn chúng ta đang làm gì, từ cá nhân, công ty cho tới quốc gia. 

Trương Hồng QuangXin cảm ơn anh về cuộc trao đổi rất thú vị, cởi mở và mang đến cho bản thân tôi nhiều cảm hứng, sự khích lệ. Chúc anh, gia đình và công ty bình an, tiếp tục có những sáng tạo và thành công mới. Hẹn gặp anh lần sau trong một cuộc gặp ngoài đời tại thành phố Hồ Chí Minh hoặc Berlin. Xin cảm ơn quý vị và các bạn đã theo dõi cuộc trao đổi hôm nay. 

Trang Đoan ghi


[1] Những người thuộc thế hệ các học sinh, sinh viên Việt Nam đầu tiên được cử sang học tập ở CHDC Đức trước đây, từ cuối những năm năm mươi của thế kỷ trước (Chú thích của biên tập)    

„BUT TODAY IS A GIFT” – GESPRÄCH MIT HEINZ BLUMENTHAL Düsseldorf 31.10.2021 (Teil II)

Eine Kooproduktion im Rahmen des Projektes „ZEITZEUGEN“ der Rosa-Luxemburg-Stifftung. Wir bedanken uns herzlich bei Peeter Raane für die Initierung der Gesprächsreihe sowie für die große persönliche Unterstützung bei der Realisierung des Gespräches mit Heinz Blumenthal. 

Sprache: Deutsch

Musikalischer Einstieg und Ausklang: Silvius Leopold Weiss (1687-1750), Suite in A Dur: Allemande, aus dem Album “Guitar Music Vol. 6 – Long Plays 2” von Dang Ngoc Long (Logiker-Musikverlag Berlin 2021). Wir danken dem Komponisten und Gitarristen Prof. Dang Ngoc Long für seine Erlaubnis, Auszüge aus seinem Album in unserem Podcast zu verwenden.  

„BUT TODAY IS A GIFT” – TRÒ CHUYỆN VỚI HEINZ BLUMENTHAL Düsseldorf 31.10.2021 (Phần II)

Chương trình hợp tác trong khuôn khổ dự án “NHÂN CHỨNG THỜI ĐẠI” của Quỹ Rosa-Luxemburg (CHLB Đức). Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Peeter Raane vì sáng kiến xây dựng chuỗi đối thoại này và sự hỗ trợ cá nhân to lớn trong việc thực hiện cuộc trò chuyện với Heinz Blumenthal. 

Ngôn ngữ: Tiếng Đức (sẽ có phần phụ đề tiếng Việt)

Âm nhạc: Silvius Leopold Weiss (1687-1750), Suite in A Dur: Allemande, trích từ Album “Guitar Music Vol. 6 – Long Plays 2” của Đặng Ngọc Long (Nhà xuất bản Logiker-Musikverlag Berlin 2021). Chúng tôi chân thành cảm ơn nhạc sỹ và nghệ sỹ Guitarre GS. Đặng Ngọc Long đã cho phép sử dụng một số trích đoạn từ Album của ông tại Podcast này. 

Video-Podcast „Leben mit Corona – Deutsch-vietnamesischer Podcast aus Berlin“ / Video-Podcast “Sống chung với Corona – Podcast Việt-Đức từ Berlin”  

# 28, Freitag / Thứ sáu, 24.12.2021

“Und was verschwand wird mir zu Wirklichkeiten” – Dịch giả Quang Chiến đọc từ bản dịch vở bi kịch “Faust” của J. W. Goethe

“Những gì trước mắt ta, giờ lùi xa, xa mãi,
Những gì ta mất đi, nay sống lại trong lòng.”

Trích buổi đọc tác phẩm và giao lưu với dịch giả và nhà thơ Quang Chiến (1941-2021) tại trụ sở Tạp chí văn hoá – xã hội Đức-Việt “Đối Thoại”, Berlin ngày 19.08.1992

Phần II: Giới thiệu về dự án dịch vở bi kịch “Faust” của J. W. Goethe ra tiếng Việt và trích đọc từ bản thảo

[01:00] Giới thiệu dự án
[04:44] Đọc phần “Đề tặng”
[08:20] Đọc trích đoạn “Thật sung sướng thay cho ai đó còn hy vọng”
[10:30] Đọc trích đoạn “Băng giá đã tan rồi nơi con suối, dòng sông”
[12:35] Đọc trích đoạn “Gã chăn cừu sắm sanh đi nhảy múa”
[15:11] Chia sẻ về phương pháp dịch tác phẩm văn học
[17:45] Đọc trích đoạn “Lạy ông nhân đức, lạy bà hào hoa”
[18:33] Chia sẻ về các đồng nghiệp dịch giả văn học (đặc biệt về hai dịch giả Phạm Mạnh Hùng và Nguyễn Thụy Ứng)

Phần âm nhạc mở đầu và kết thúc: Trích đoạn từ Chương 1 “Faust” và Chương 2 “Gretchen” từ bản Faust-Sonata của nhạc sĩ Đặng Ngọc Long (do chính tác giả biểu diễn)

Ảnh chân dung dịch giả Quang Chiến của dịch giả Đoàn Tử Huyến (1952-2020)

SỐNG CHUNG VỚI CORONA – PODCAST VIỆT-ĐỨC TỪ BERLIN
KỲ 27, THỨ TƯ 08.12.2021
WWW.DRTRUONG.DE

🇩🇪 “Was ich besitze seh’ ich wie im weiten,
Und was verschwand wird mir zu Wirklichkeiten”

Aus der Lesung und Diskussion mit dem Literaturübersetzer und Dichter Quang Chiến (1941-2021) in der Redaktion der deutsch-vietnamesischen Kulturzeitschrift “Đối Thoại”, Berlin den 19.08.1992

Teil II: Vorstellung des Projektes zur vietnamesischen Nachdichtung der Tragödie “Faust” von J. W. Goethe und Lesung einiger Auszüge aus dem Manuskript

[01:00] Vorstellung des Projektes
[04:44] Lesung “Zueignung”
[08:20] Lesung “O glücklich, wer noch hoffen kann”
[10:30] Lesung “Vom Eise befreit sind Strom und Bächer”
[12:35] Lesung “Der Schäfer putzte sich zum Tanz”
[15:11] Über die Literaturübersetzung
[17:45] Lesung “Ihr guten Herren, ihr schönen Frauen”
[18:33] Über die Literaturübersetzer in Vietnam (insbesondere über Phạm Mạnh Hùng und Nguyễn Thụy Ứng)

Musikalischer Einstieg und Ausklang: Aus dem 1. Satz “Faust” und dem 2. Satz “Gretchen” der Faust-Sonata für die klassische Gitarre des Komponisten Đặng Ngọc Long (vom Komponisten sebst gespielt)

Porträtfoto von Quang Chiến: Đoàn Tử Huyến (1952-2020)

LEBEN MIT CORONA – DEUTSCH-VIETNAMESISCHER PODCAST AUS BERLIN
FOLGE 27, MITTWOCH 08.12.2021
WWW.DRTRUONG.DE